Sûreyê Tîn Ser Yo Vateyo Kilm

Article

 

 

1- Sondi bi tîn û zeytunî,

2- Sondi bi kuyê Sînayî,

3- Sondi bi in şarîstano emîni rî,

 

Homa, Quroni di zey ‘tîj, aşm, şew, qalem, nuşte, astere..’ zaf çîyon ser sond wuneno.

Gelo, çira Homa, înon ser sond wuneno?

Helbet, îxtîyacê Homê çînî ya ku meselêk û vatişêk ser şahîd bîyaro; qey îspatkerdişê raştîyê qalê xu yownabîn bimuecn ra.

Sondê yi ra meqsed ina wa;

·                        Çîyeko yi ser sond wuneno qiymet dayişê ci,

·                        Çîyeko sond dima yeno dîqqet ontişe ci,

·                        Çiyeko yi ser sond wuneno duzkerdişê fikreko xirabî ku în çîyon ser peyda bîyo…

Tike vonî ita di ‘zeytun û tîn’i ra meqsed di heb ko yê. Koyê Tîn ha Dimeşq’ da, koyê Zeytun uca wo Beyta Meqdis ha seri di. Zafî alîmî zî vonî tîn/încir û zeytun fekî yê.

 

4- Raştî ra ma înson bi tewr şekleko rind viraşt,

 

Homê, wextêko înson viraşti bi çira yi endek rind û baş viraşto?

Sirrê ci ina ayeti di bena eşkera. Bîşek, Homê her çî rind û sen’etin viraşto. İta di bi taybetî behsê rindiyê înson hina yena fohmkerdiş; Homê, înson xu rî kerdo ‘ebd û xelîfe û ayra qiymet û rumet dono însonî.

Çendek, fıtrat ser înson, zeîf o, reya raşti ra vecîyeno û xirabî keno rina zî Homê ina ayeti di qiymet dono ci ku, ceyê Homê û mîyonê mehluqaton bînoni di gironî înson est a.

İna rumet û qiymet, hem viraştişê hem esayişê bedenê hem eqlê hemî zî ruhê însoni di esena; ha verê çimoni di û xu muecnena ra.

İta di gironî dîyena taybetîyê însonî zerreyin. Wextêko înson reya heqi ra vecîya û ce’deyê îmoni ra zivirya bi ina taybetîyê xu serucêr lêr beno. Çimki akerdîya ku, înson bi leşê xu serucêr lêr nêbeno.

Viraştişê însonî di ina berzî, qiymet û rumet taybetîyê yi zerreyini ra wa. Înson, hina yo xususiyeti do eşkeno meleketoni ra diyar mertebêk bigero.

Wakayê Mî’rac inay rî yo delîl a. Mîraci di Cebraîl heto yo ca şîyo û uca di vinerto; labelê cinsê însonî ra ‘ebdêk(Muhammed aleyhisselam)  binena veta şîyo û veciyo meqema tewr berzi.

 

5- (Û) dima (ma) wu çarna a, (derecayê) cêrînê cêrînonî.

 

Hetêk ra înson reya raşti ra biveciy yo mehluqi zî çînî yo kon, a mertebeya cêrîne ku înson kono ci; lêr beno ê çalono ku yo zî nêkono ci. Homa vono, ‘(Û) dima (ma) wu çarna a, (derecayê) cêrînê cêrînonî.’ Çira? Çimkî hina yo hali di heywon, însonî ra tewr berz î û reyê heywonon duştê ina reya xirabi di tewr hol monena. Çimkî, heywon, a ku Homê yin a viraştiş/fitrat ser viraşt ayi ra nêvecênî, xilafê viraştişê xu hereket nêkenî. Bi ziwonê xu Homê tesbîh kenî, a wazîfe ku diyawa yin a wazîfe bîqusur anî ca:

Mues, tima tim engimin virazena; monga tima tim şit dona û kergi zî hak kena.

Înson, tewr rind yo şekli di viraziyo; labelê Rabbê xu înkar keno, emrê yi nêano ca, xirabî keno, şehwet dima şino, weswesonê şeyton ser xapîyono… İnay ra a cêriyêka heywon nêkonî ci, înson bi ina nankuariyê xu kono ci û lêr beno.

‘Raştî ra ma înson bi tewr şekleko rind viraşt.’ Dima, înson bi ina fitratê xu ê reyê ku Homê muetî ci wa ê di heb rêyoni ra yo bivicino. Wextê ku înson a xeti ra zivirya ma zî ‘Wu çarna a, (derecayê) cêrînê cêrînonî.’

 

6- Tena aye ku bawerî ard û amelo salîh kerdo, yîni rî ecreko est o çire nêbiryeno

 

Ê ku fitrat ser monenî, fitratê xu bi îmon û gureyono başin veceno gil û keno rind; bi ina fitrat meqomonê manewî di benî berz û peynî di warê wêşi di bi ina fitrat raseni yo heyatêko wêşi aha ê est î; qey enon mûkafatêko nêbiryeno est o. Hina yo mûkafat a, tim est a û pêniyê ayi zî çîk nîno.

Ê ku bi fitratê xu reya heqi ra cîya benî û konî derecayê cêrînê cêrînon û bi inay lêr benî bin û peynî di tewr bini di monenî he ceherme di. Uca di însonîyetê xu gurewta binê lingonî. Yi zî he binê cehermi di perpityen û vinenî.

Ina û a, noqtayê destpêki dima di heb penîyê tabîî yê… Ya reya zixm inê fitrat, ina fitrat bi îmon rasnenî rasayiş û bi ‘amelo hol azîz î… Ku penîyê ina reya di raseno heyatêko nêmirenî û cuyayêko rind.

Yan zî fitrato zixm û raşti ra ziviryayiş, sarê ser kowtiş û nefeso îlahî ra cîyabîyayiş… Ku penîyê ina reya di ceherme est o û bi a zelîlî, îsyan, xirabî, nêbaşî adiri di kono tebeqaya tewr cêrîn.

Hina cuyayê însoni di qiymetê îmon xu muecnena ra. Îmon, hina yo gil a, fitrato zixm û raşt uca di raseno yo raseyişêko bîkemî.

Îmon, benatê fitratê înson û viraştoğê yi di yo rasene yo. Îmon, yo çila wa; in heyati di reyê însonon kena raşn, yin tarîtî û kefoni ra zivirnêna rehetî ser.

Wextêko in rasene qerifya, ina çila şî hona penîya bêşek kowtişê însonî a derecaya tewr cêrin û yo sêrcêri di rî ser lêr bîyayiş û vînkerdişê însonîyet a.  Înson, çita bivîno? Wu û kerrê pîya adirê ceherme rî bî kueli.

 

7- (Ey înson) bade inay çita tu dînî(ruecê axîret ser) dono zûrkerdiş?

8- (Gelo) Homa hakîmê hakîmon nî yo?

 

Binê raşniyê ina çila di Homê ma veng dono ma:

İna raştî dima, o çita wo ontişê hesab û ruecê qiyamet ser tu dono zûrkerdiş?

Eya înson ti heyatê xu di tohmê îmon gurewti û ti zona qiymetê hîdayet çendek a; rina eşkera bî ê ku reya heqqi ra vecênî, şeyton xu rî ombaz depişênî, çilayê Îslom ra xu pawênî penîyê yin ceherme yo. İnay ra pê o çita wo ontişê hesap û ruecê qiyamet ser tu dono zûrkerdiş?

(Gelo înson) Homa hakîmê hakîmon nî yo?

Ku ti hina serkêşî kenê, ti xu zeliqnenê zûronî?

Wextêko qulon xu rî bi vicnayişê xu ya reya heq yan zî reya batil depişt, bi eqlê xu ya îmon ya kufir ser tercîhê xu kerd gelo Homa hîn yin ser ya bi wêşîyê Cennêt yan zî bi adirê Ceherme hukum bi do Homa, ‘adîlê ‘adîlon nî yo? Hukumêk in îmtohon, ina sonayiş dima qey însonon dîyena aya ser Homa hukmê xu di weherê hîkmet nî yo?

Hukmê Homê di ‘adalet eşkera wa. Hîkmet, kifşkerdî ya… Inay ra, yo hadîsêka merfû Ebû Hureyre ra rîwayet bîya Peyxemberê ma Hz. Muhammed silomê Homê yi seri bi hina vono:

“Wextêko şima ra yo yî sureyê Tîn wend û omi ayetê peyîn(Gelo, Homa hakîmê hakîmon nî yo?) wa vaco ‘Bela, ena mîneş- şahîdînê(Erê, ez zî inay ser şahîdono ra wo.)”

 

 

Di debarê nivîskar de

Têhev

19

Gotar

Ê Berê
Ê Li Pey Sûreyê ‘Eleq Ser Yo Vateyo Kîlm

Şîroveyên ku tên nivîsandin ne nerîn û fikrên me ne û bi tu awayî me temsîl nakin. Berpirsiyarê şîroveyan kesên ku şîroveyê dike ye.