SÛREYÊ QÂRİ’Â

Article

 

Ina sure, ayeta yoyini ra nomeyê xu gurewto. Nomeyê sure القارعة wa. Ina kelîme tena yo nome nêya, eynî wexti di yo dehkera wa. Çimkî, ina sure di sare ra heta peynî qari’â(qiyameti) ra behs esta.

Ina sure, bi îttîfaqî Mekkî ya. Ma, behsê ina sure ra vînenî sureyê Qarî’a Mekke di nazil bîya.

Dehkerayê ina sure, qiyamet û axîret a. Vercu vona ‘A hedîseya pîl çita wa, a hedîseya pîl?’ û însonon îqaz kena. Bi ina iqaz, hîşê însonon ana pîser û a darba ku ginena însonî dona gueşdarî. Ayetê ke dima yenî enoni di manzarayê qiyamet yeno verê çimonî. A ruec, perwanê(sîsperrîk) senî dorê çila di perreni û benî vila, însoni zî tersi ra rameno nata veta.

Koyî, bini ra qerifyenî, zey purtî erzîyenî û yo zî nêeşkeno vernî inay bîgero. Wexte ku axiret bena raşt, ‘edaletê Homey her ca gena. Derheqê însononi di hîn guereyê gironîyê ‘emelonon yîn qerar dîyeno. A ruec, ha holî ha xirabî ra çîk nêbeno vîndi. Komêk holî yi giron omê mijdon dîyena ci û şino cennet raseno rehetîya ebedî; komêki zî xirabî yi giron bîyo wu ton dîyeno û erzîyeno adirê Ceherme.

 

1-      A Qarî’â!

Homa, ina sure di hina yo kelime vono zey fişeka topî tesirin a. Tena yo kelîme wa. Nê fîîlê ay nê zî sifetê a kelîme esta:

El-Qarî’â! Ina kelîme, hina wunyena bi sowtê xu yo tesîro pîl virazena û ters erzena pîzê însonî. Ina kelime yena me’nayê ‘ginayiş’ î. Wextê ke çîyêk bigino çîyêk sowt veceno, sowt hinayinî ra vonî ‘qarîâ’. Rina musîbetêko giron û meselêka xowf donî bi ina kelime yenî vaciryayiş. Zey cumleyê قرعو حمو القرع/ Bela omîya sareyê filon qebîla’ di viyerena. Kelime sureyê Rad ayeta 31 di ina me’na di vîyerena. Ina sure di kelimeyê ‘Qarîâ’ herinde ‘Qiyamet’ şuğulyawa. Rina sureyê ‘Heqqa’ ayeta 4’ini di me’nayê qiyameti da. Îta di qiyamet yena ina me’na: ‘Newe ra gonîbîyayiş, gurewtişê ceza û mukafaat, şiyayişê Cennet û Ceherme’

2-      A qiyametêka tequreq vecena (qelbon qerifnena) çita wa?

3-      Ti ça ra zoni a qarîâ çita wa?

4-      A ruec, însonî zey pervane (hewa di) benî vila.

5-      Û koyî zî benî zey purto vay dîyaye.

Ayeta diyini di persê Qarîâ, xowf dona însonî û dima zî persêk yena ters û xowfê înson tewr zedinena. ‘A qiyametêka tequreq vecena çita wa?’ In vatiş hina tew dono însonî û ters ser zafî persî bîcewab mezgê însoni di gerênî. Dima Allah, bi yona pers, cewab dono ke kes sırrê in gureyê nêzono. Ina hina gironîyêka pîl a û xueri ya, mezg û hişê însonî ay nêgeno.

Dima, raştîyê mesela nêvaciyena o ruec se beno cewabê ay dîyeno. Çimkî, raştîyê mesela endek giron a, fikr û ğiyal ay ser nêşînî:

“A ruec, însonî zey pervane (hewa di) benî vila. Û koyî zî benî zey purto vay dîyaye.”

Heta ina ayet, derheqê qiyameti di behsa merhaleyê yoyin a. Qiyamet, hina yo biyayeya pîl a; wexte ke bîra duzenê dunya şîyeno ra. Pervane seni dorê adiri di perrenî û beni vila însonî zî ters ver hina benî vila û nata veta ramenî. Koyî, zey purtî vay dîyayênî

Ina sahneya verînê qiyamet a. Sahneyê ka qelbî, qerifyenî; ters ver ramenî nata veta û vasleyê însoni zî tew ver lerzenî. Dima, qey heminê însonon netîce yena:

6- Eg hînî terazîyê komî giron bîyero

7- Wu ho miyonê yo cuyayişa ke tera razî wo.

8- Eg terazî[1]yê komî zî şenik bîyero,

9- Dadîyê[2]  yi hawiye(çalê adîr) wa.

10- Ti ça ra zonî a çalê adîr çita wa?

11- (O) adirê ku surbîyaye wo.

Gironî û şenikiyê terazîyon inay musnena ma, tayî gurê hetê Homê di muhîm ê, tayî gure zî hetê Homê di bîqiymet ê. În ayêtî hîrayî ser ina me’na muecnenî ma, rina Homa tewr hol zono. Homa, bi în kelîmeyon ina me’na eşkera keno. În kelîme yenî çi me’na? Inay ser yo muneqeşa, onayişêko xom weş yo kurm nêya.

Ey înson, ti ina dunya di weherê meqem ê, ti dewlemend ê, ti zixm ê, ti zaf zonayoğ ê?

Inay wuar verd!

A ku cayê Homê di pere kena, Homa tera razî beno çita wa?

Homa, komî ra razî wo; komcî amel meqbul o?

Ti bion ayi ra!

“Eg hînî terazîyê komî giron bîyero./ Wu ho miyonê yo cuyayişa ke tera razî wo.”

Cuyayişo weş, heyatêko înson tera razî wo!

Ina çendek rind a, gueş şinawutiş ra beno weş; zerr tera bena şa. Weşî û razitî însoni rî nîmetêko hol û baş o.

Rina, guerê ayet komi zî ‘terazîyê ey şenik bîyero…’ 

Ax û wax! Homa, nêyaro yoyî ser! ‘Cayê yi zî çalê adîr a.’ 

Kelîmeyê ‘umm’, dadî ya. A dadî ke, hulê ay şino xu erzeno verarê ay. Hina zî, a ruec ê ke terazîyê yin şenik yeno, amel xirab ser hê verê çimoni di yi zî şînî xu erzenî verarê adirî.

Ayeti di kelîmeyê ‘mewazîn’ vîyerena. Ina kelîme, zafhumarê ‘mewzun û mîzan’ a. Eg mavac, ina kelîme, zafhumarê ‘mewzun’ a yena ina me’na:

‘Ê amele kê huzurê Homê di giron ê û yini rî mukafaat esta. Ê amele kê huzurê Homê di şenîk ê yini rî zî ceza esta.’ 

Eger mavac, ina kelîme, zafhumarê ‘mîzan’ a o wext qesdê ma çimeyê terazî yo. Mîzan, me’nayê gironi di şuğulyena. Eg çimeyê mîzani di holî zêd bîyen terazî beno berz, eg guna/xirabî zêdi’b terazî şino cêr. Ha ‘mewzun’ ha ‘mîzan’ ha ‘wezîn’… Kelîme senî bişuğuly wa bişuğuly ferq nêkeno. Edaletê Homê, guerê amele kê nîye terazî ser bena ra. Ina mesela, zaf ayetoni di viyerena. Terazî, guerê amelon beno berz yan şino cêr. Holî, terazî kena berz; xirabî terazî bena cêr:

“A ruec, terazî tam/raşt ê. Eger terazîyê komî giron omê, aha ê xelesnaye yê. Û komi zî terazîyê yi şenik bîyero, ayî ê kesê kê yin ayetonê ma rî zulim kerdên (seba) inay ra nefse yin zirar kerdu.” (Sureyê ‘Eraf,  ayeta 8 û 9)

"Û ma ruecê qiyamati di terazîyonê ‘edaletî nonî ru, yo kesî ri zî zulim nêbeno. Eger kerdinê yoyî hebêkê kurêki bo ma anî terazî û qey hesab persayiş Ma bes î.” (Sureyê Enbîya, ayeta 47)

Ma în ayetoni ra fohm keni ke; kafirî, înkar, xirabî terazîyê înson hetê adirê Ceherme kenî berz. Bi henzar holîyê kafiron bibên rina terazîyê yin mukaffat ser berz nêbeno. Çimkî, holî û amelo rind encağ bi îmon me’na genî. Terazîyê bawermendoni di vercu îmon ca geno, dima holî û xetê yi ca genî.

Ayeta newini di ‘hawiye’ vîyerena. Hawiyê, hewa ra yena. ‘Cayo berzi ra sare ser kowtiş a.’ Yo me’nayê ay hina wa: ‘Çala xuare!’ Homa, keyfiyete ina çali ra perseno:

“Ti ça ra zonî a çalê adîr çita wa?”

Ina pers, hîş û mezgê înson şedinena. Hîşê înson, gureyê eqlê yi fohm kena. Înson, ina dunya di bi çimonê xu çi dîya, bi gueşonê xu çi eşnawıta, bi zonayişê xu çi musa guerê ay eşkeno bifikirîyo û fohm bîkero. Axîret hema nêbîya ra, ê kê merd û ma ra bî ciya tepîya nêome ke ma yini ra ehwalê mergî persker! Ina pers, yo heti ra kemî û eczîyetê înson ana vere çimon yo heto bini ra pîltî û quwwetê Homê muecnena ma. Rina cewabê ina pers, Homa dono:

“(O) adirê ku veşnayişê yî zaf xidar o.”

O ku, terazîyê yi şenik yena, verarê yi in adir o. Qic, senî xu erzeno verardê dayikê xu merdim gunakar û xirabi zî xu erzeno verardê çalê adirî. Înson verarê dayikê xu ra germî, şifqet û rehetî vîneno; labelê yi verarê adiri ra çi pawenî? Yi encağ verarê adir ra ‘veşnayiş, dec, ters, ‘ezap’ vînenî.

 

 



[1] Terazî, Zazakî di bi nomeyê ‘şîn/şîyen’ şuğulyena; labelê ma îta di kelîmeya terazî şuğulnawa.

[2] Dadî, ita di me’nayê ‘ca’ di şuğuliyawa. 

 

Açıklama: karia suresi ile ilgili görsel sonucu

 

Ina sure, ayeta yoyini ra nomeyê xu gurewto. Nomeyê sure القارعة wa. Ina kelîme tena yo nome nêya, eynî wexti di yo dehkera wa. Çimkî, ina sure di sare ra heta peynî qari’â(qiyameti) ra behs esta.

Ina sure, bi îttîfaqî Mekkî ya. Ma, behsê ina sure ra vînenî sureyê Qarî’a Mekke di nazil bîya.

Dehkerayê ina sure, qiyamet û axîret a. Vercu vona ‘A hedîseya pîl çita wa, a hedîseya pîl?’ û însonon îqaz kena. Bi ina iqaz, hîşê însonon ana pîser û a darba ku ginena însonî dona gueşdarî. Ayetê ke dima yenî enoni di manzarayê qiyamet yeno verê çimonî. A ruec, perwanê(sîsperrîk) senî dorê çila di perreni û benî vila, însoni zî tersi ra rameno nata veta.

Koyî, bini ra qerifyenî, zey purtî erzîyenî û yo zî nêeşkeno vernî inay bîgero. Wexte ku axiret bena raşt, ‘edaletê Homey her ca gena. Derheqê însononi di hîn guereyê gironîyê ‘emelonon yîn qerar dîyeno. A ruec, ha holî ha xirabî ra çîk nêbeno vîndi. Komêk holî yi giron omê mijdon dîyena ci û şino cennet raseno rehetîya ebedî; komêki zî xirabî yi giron bîyo wu ton dîyeno û erzîyeno adirê Ceherme.

 

1-      A Qarî’â!

Homa, ina sure di hina yo kelime vono zey fişeka topî tesirin a. Tena yo kelîme wa. Nê fîîlê ay nê zî sifetê a kelîme esta:

El-Qarî’â! Ina kelîme, hina wunyena bi sowtê xu yo tesîro pîl virazena û ters erzena pîzê însonî. Ina kelime yena me’nayê ‘ginayiş’ î. Wextê ke çîyêk bigino çîyêk sowt veceno, sowt hinayinî ra vonî ‘qarîâ’. Rina musîbetêko giron û meselêka xowf donî bi ina kelime yenî vaciryayiş. Zey cumleyê قرعو حمو القرع/ Bela omîya sareyê filon qebîla’ di viyerena. Kelime sureyê Rad ayeta 31 di ina me’na di vîyerena. Ina sure di kelimeyê ‘Qarîâ’ herinde ‘Qiyamet’ şuğulyawa. Rina sureyê ‘Heqqa’ ayeta 4’ini di me’nayê qiyameti da. Îta di qiyamet yena ina me’na: ‘Newe ra gonîbîyayiş, gurewtişê ceza û mukafaat, şiyayişê Cennet û Ceherme’

2-      A qiyametêka tequreq vecena (qelbon qerifnena) çita wa?

3-      Ti ça ra zoni a qarîâ çita wa?

4-      A ruec, însonî zey pervane (hewa di) benî vila.

5-      Û koyî zî benî zey purto vay dîyaye.

Ayeta diyini di persê Qarîâ, xowf dona însonî û dima zî persêk yena ters û xowfê înson tewr zedinena. ‘A qiyametêka tequreq vecena çita wa?’ In vatiş hina tew dono însonî û ters ser zafî persî bîcewab mezgê însoni di gerênî. Dima Allah, bi yona pers, cewab dono ke kes sırrê in gureyê nêzono. Ina hina gironîyêka pîl a û xueri ya, mezg û hişê însonî ay nêgeno.

Dima, raştîyê mesela nêvaciyena o ruec se beno cewabê ay dîyeno. Çimkî, raştîyê mesela endek giron a, fikr û ğiyal ay ser nêşînî:

“A ruec, însonî zey pervane (hewa di) benî vila. Û koyî zî benî zey purto vay dîyaye.”

Heta ina ayet, derheqê qiyameti di behsa merhaleyê yoyin a. Qiyamet, hina yo biyayeya pîl a; wexte ke bîra duzenê dunya şîyeno ra. Pervane seni dorê adiri di perrenî û beni vila însonî zî ters ver hina benî vila û nata veta ramenî. Koyî, zey purtî vay dîyayênî

Ina sahneya verînê qiyamet a. Sahneyê ka qelbî, qerifyenî; ters ver ramenî nata veta û vasleyê însoni zî tew ver lerzenî. Dima, qey heminê însonon netîce yena:

6- Eg hînî terazîyê komî giron bîyero

7- Wu ho miyonê yo cuyayişa ke tera razî wo.

8- Eg terazî[1]yê komî zî şenik bîyero,

9- Dadîyê[2]  yi hawiye(çalê adîr) wa.

10- Ti ça ra zonî a çalê adîr çita wa?

11- (O) adirê ku surbîyaye wo.

Gironî û şenikiyê terazîyon inay musnena ma, tayî gurê hetê Homê di muhîm ê, tayî gure zî hetê Homê di bîqiymet ê. În ayêtî hîrayî ser ina me’na muecnenî ma, rina Homa tewr hol zono. Homa, bi în kelîmeyon ina me’na eşkera keno. În kelîme yenî çi me’na? Inay ser yo muneqeşa, onayişêko xom weş yo kurm nêya.

Ey înson, ti ina dunya di weherê meqem ê, ti dewlemend ê, ti zixm ê, ti zaf zonayoğ ê?

Inay wuar verd!

A ku cayê Homê di pere kena, Homa tera razî beno çita wa?

Homa, komî ra razî wo; komcî amel meqbul o?

Ti bion ayi ra!

“Eg hînî terazîyê komî giron bîyero./ Wu ho miyonê yo cuyayişa ke tera razî wo.”

Cuyayişo weş, heyatêko înson tera razî wo!

Ina çendek rind a, gueş şinawutiş ra beno weş; zerr tera bena şa. Weşî û razitî însoni rî nîmetêko hol û baş o.

Rina, guerê ayet komi zî ‘terazîyê ey şenik bîyero…’ 

Ax û wax! Homa, nêyaro yoyî ser! ‘Cayê yi zî çalê adîr a.’ 

Kelîmeyê ‘umm’, dadî ya. A dadî ke, hulê ay şino xu erzeno verarê ay. Hina zî, a ruec ê ke terazîyê yin şenik yeno, amel xirab ser hê verê çimoni di yi zî şînî xu erzenî verarê adirî.

Ayeti di kelîmeyê ‘mewazîn’ vîyerena. Ina kelîme, zafhumarê ‘mewzun û mîzan’ a. Eg mavac, ina kelîme, zafhumarê ‘mewzun’ a yena ina me’na:

‘Ê amele kê huzurê Homê di giron ê û yini rî mukafaat esta. Ê amele kê huzurê Homê di şenîk ê yini rî zî ceza esta.’ 

Eger mavac, ina kelîme, zafhumarê ‘mîzan’ a o wext qesdê ma çimeyê terazî yo. Mîzan, me’nayê gironi di şuğulyena. Eg çimeyê mîzani di holî zêd bîyen terazî beno berz, eg guna/xirabî zêdi’b terazî şino cêr. Ha ‘mewzun’ ha ‘mîzan’ ha ‘wezîn’… Kelîme senî bişuğuly wa bişuğuly ferq nêkeno. Edaletê Homê, guerê amele kê nîye terazî ser bena ra. Ina mesela, zaf ayetoni di viyerena. Terazî, guerê amelon beno berz yan şino cêr. Holî, terazî kena berz; xirabî terazî bena cêr:

“A ruec, terazî tam/raşt ê. Eger terazîyê komî giron omê, aha ê xelesnaye yê. Û komi zî terazîyê yi şenik bîyero, ayî ê kesê kê yin ayetonê ma rî zulim kerdên (seba) inay ra nefse yin zirar kerdu.” (Sureyê ‘Eraf,  ayeta 8 û 9)

"Û ma ruecê qiyamati di terazîyonê ‘edaletî nonî ru, yo kesî ri zî zulim nêbeno. Eger kerdinê yoyî hebêkê kurêki bo ma anî terazî û qey hesab persayiş Ma bes î.” (Sureyê Enbîya, ayeta 47)

Ma în ayetoni ra fohm keni ke; kafirî, înkar, xirabî terazîyê înson hetê adirê Ceherme kenî berz. Bi henzar holîyê kafiron bibên rina terazîyê yin mukaffat ser berz nêbeno. Çimkî, holî û amelo rind encağ bi îmon me’na genî. Terazîyê bawermendoni di vercu îmon ca geno, dima holî û xetê yi ca genî.

Ayeta newini di ‘hawiye’ vîyerena. Hawiyê, hewa ra yena. ‘Cayo berzi ra sare ser kowtiş a.’ Yo me’nayê ay hina wa: ‘Çala xuare!’ Homa, keyfiyete ina çali ra perseno:

“Ti ça ra zonî a çalê adîr çita wa?”

Ina pers, hîş û mezgê înson şedinena. Hîşê înson, gureyê eqlê yi fohm kena. Înson, ina dunya di bi çimonê xu çi dîya, bi gueşonê xu çi eşnawıta, bi zonayişê xu çi musa guerê ay eşkeno bifikirîyo û fohm bîkero. Axîret hema nêbîya ra, ê kê merd û ma ra bî ciya tepîya nêome ke ma yini ra ehwalê mergî persker! Ina pers, yo heti ra kemî û eczîyetê înson ana vere çimon yo heto bini ra pîltî û quwwetê Homê muecnena ma. Rina cewabê ina pers, Homa dono:

“(O) adirê ku veşnayişê yî zaf xidar o.”

O ku, terazîyê yi şenik yena, verarê yi in adir o. Qic, senî xu erzeno verardê dayikê xu merdim gunakar û xirabi zî xu erzeno verardê çalê adirî. Înson verarê dayikê xu ra germî, şifqet û rehetî vîneno; labelê yi verarê adiri ra çi pawenî? Yi encağ verarê adir ra ‘veşnayiş, dec, ters, ‘ezap’ vînenî.

 



[1] Terazî, Zazakî di bi nomeyê ‘şîn/şîyen’ şuğulyena; labelê ma îta di kelîmeya terazî şuğulnawa.

[2] Dadî, ita di me’nayê ‘ca’ di şuğuliyawa.

Di debarê nivîskar de

Têhev

7

Gotar

Yusuf Arîfoğlu

Ê Berê Sûreyê ‘Adiyâtî Ser Vateyêko Kilm
Ê Li Pey

Şîroveyên ku tên nivîsandin ne nerîn û fikrên me ne û bi tu awayî me temsîl nakin. Berpirsiyarê şîroveyan kesên ku şîroveyê dike ye.