حوڕيەتا مە وێ ببە فەجرا صادق ژبۆ عمومێ عالەما ئيسلامێ

Article

 

بسم الله الرحمن الرحيم

س: ﴿هەيهات، چەوا حوڕيەتا مە دبە موقەدديمە ئو فەجرا صادق ژبۆ عمومێ عالەما ئيسلامێ؟﴾ ياني دەما كو ئيستيبداد ژناڤ مه ڕابه ئو غەيري موسلم حوڕ ببن چەوا وێ عالەما ئيسلامێ عموما حوڕ ببە؟ چ موناسەبەت دناڤبێنا هەردواندە هەيە؟

ج: ڤيا بدو جيهەتان تێ بەيانكرن ﴿جيهەتێ يەكەم: ئيستيبدادا دناڤ مەدە بويە وەك سورەك طاري لپێشيا حوڕيەتا ئاسيايێ. ڕۆنايا حوڕيەتێ دوێ پەردا طاريدە دەرباس نەدبو. ژبەر ڤێ چاڤێ ئينسانان ڤەنەدبو ئو كەمالاتان نە دديتن. دە ئيژا دەما كو ئەڤ سور هەلوەشيا فكرا حوڕيەتێ حەتا بچينێ وێ بەلاڤ ببە﴾

بسبب كو دەولەتا عوثماني مەركەزا خيلافەتێيە قەنجي ئو خەرابيێن وێ سيرايەتي هەمي موسلمانان دكە، غەلەطيێن وێ بوبون وەك سورەكێ لپێشيا نورا حوڕيەتێ

﴿دەما كو چاڤيێ تەرەزيێ ئا حوڕيەتێ گران وەرە وێ چاڤيێ دن هێدي هێدي بهەواكەڤە﴾

دعالەمێدە ئەم سيستەمێن ئيدارەيان بشبهينن تەرەزيێ؛ چاڤيكێ وێ ئيدارەيێن شەرعي، يەك ژي ئيدارەيێن غەيري شەرعي ئو ئيستيبدادي بن. دەما كو لهەمبەر ئيستيبدادێ موكەممەلتيا شەريعەتێ خويا ببە وێ حوڕيەتا شەريعەتێ ژي ببە حاكم.

﴿دەما كو هون فكرێن عولەمائان بخوينن ئو ريا سياسەتێ ببينن ئو وان قەزەتەيێن كو خيطابي عومومێ دكنو ڕاست خەبەر ددن بخوينن، هونێ فێم بكن كو د عەرەبيستانو هندستانو جاواو مصرو قافقاسو ئافريقاو ئەمثالێن ڤاناندە فكرا حوڕيەتێ هەوقاس فوريايە د فكرا عالەما ئيسلامێدە گوهەڕتنني مەزن ئو ئينقيلابني عەجێب چێبونە، تەرەققيا فكري ئو هشياربونەكە تام نەتيجە دايە كو دبەدێلا وێدە تو صەد سالي ژي بدي ديسا ئەرزانە﴾

﴿چمكي حوڕيەتێ ملليەتێ نيشاندا. د خەزنا ملليەتێ دە ژي جەوهەرا نورانيا ئيسلاميەتێ خوە نيشاندا ئو بلند بو﴾ مللەت كو ژبن سەلطەنەتێ خەلاصبو بحوڕيەتا خوە حەسيا، دەما نەڕين كو حوڕن بمەسئوليەتا خوەيا ئيسلامي حەسيان ئو لدينيێ خوە خوەدي دەركەتن

﴿دەما ئيسلاميەتێ خوە نيشاندا بمە دا زانين كو هەر فەردەكي مسلمان وەك فەردەكي بتەنا سەرێ خوە نە سەربەردايە﴾ برا كەس ظەن نەكە كو ئەو سەربخوەيە ئو چ بكە وێ بكە ﴿بەلكي هەر يەك ژوان جوزئەكي كۆميێ يە كو ڤان جوزئان دهەڤڕە دەرباسبونە ئو بهەڤڤەهاتنە سپارتن﴾ هەر موئمنەك پارچەكي ژئوممەتا ئيسلامێ يە، نكارە منفرد حەرەكەت بكە ئو ژ وەظيفێ بڕەڤە

﴿دينێ ئيسلامێ مەركەزا جازيبەيە، هەر موئمنەك ژي پارچەكي وێ يە ئو دناڤ ڤان پارچەئێن وێدە صلەئێ ڕەحم هەيە، ببەنكێ ئيمانێ بهەڤڤە گرێدايينە﴾

﴿ڤێ خەبەرا هشياربونا مسلمانان ئوميدەك قەوين ددە مە. جهێ كو مسلمان خوە پێ دگرنو ژێ ئاليكاريێ دخوازن گەلەكي قەوينو زەخمە. ڤێ هێڤيا كو بڤێ خەبەرێ ڕە بمەڕە چێبو قووەتا مەعنەويا مە يا كو هاتبو كوشتن ئيحيا كر. فكرا حوڕيەتێ دعالەما ئيسلامێ دە دفورە، ڤێ حەياتا ها ژفكرا حوڕيەتێ وێ ئاليكاريێ بستينە ئو پەردا ئيستيبدادا عموميا مەعنەوي كو بسەر عالەما ئيسلامێ دە گرتيە پەرچە پەرچە بكە﴾

 ﴿عَلَى رَغْمِ اَنْفِ اَبِى الْيَأسِ. پۆزێ باڤێ بێهێڤيبونێ بخوێڕ بێ كشاندن ژي﴾ ياني برا پۆزێ بێهێڤيبونێ بخوێڕ بێ كشاندن. تونەبونو مەحروميەتو بێ ئيمكاني چقاس هەبن ژي وێ پەردا ئيستيبدادێ ژعالەما ئيسلامێ ڕابە ئو مسلمان وێ بئيسلامێ ڕابن پيا

مە گۆت كو ئيستيبداد ژناڤ مە ڕابە وێ ژناڤ تەمامێ عالەما ئيسلامێ ڕابە، ئەڤ تشتێ مە گۆت جيهەتێ يەكەمبو ژ بەيانا ڤێ مەسەلێ

﴿جيهەتێ دويەم: حەتا نها ئەجنەبيان هنك مەعنا ژخوەڕە دديتن ئو مللەتێ مە دعەجقاندن. بس ژنها ئو پێڤە مەعنە ددەستێ واندە نەمان. ئيدي نكارن عرقێ خوە درخن پێش ئو بێژن ئەم دەعوا حقوقێ ئينسانان دكن، يان ژي دامارێن واني تەعەصوبێ يان ژي حسسياتێن واني خەبيس ئيدي ناكەڤن حەرەكەتێ. ژخوەڕە مەعنەني دنێ ببينن ژي ئيدي جي ناگرە﴾ بەرێ سەلطەنەتێ دكرن مەعنە، دگۆتن حقوقێ غەري مسلمان تێ عەجقاندن ئو بئاليكاريا دەولەتێن ئەجنەبي ظولمێ لموسلمانان دكرن. ژنها ئو پێڤە نكارن ڤان فعلێن خوە بدۆمينن، ئەو باهانەني دنێ ببينن ژي ئيدي جي ناگرە. ئەگەر بخوازن هنك فعلێن خەراب بكن ژي گەرەك ڕاستە ڕاستا بكن

دەولەتێن ئەجنەبي دەعوە دكن دبێژن ئەم مەدەنينە.﴿نەخاسم مەدەنيەت حەزكرنا ئينسانان نەتيجە ددە.﴾ كەسێ كو بێژە ئەز مەدەنيمە ژهەر تشتي بێتر گەرەك ئينسانيەتێ دەرخە پێش، نەحەقي ئو ظولمكرنا لاينسانان بكەسێن مەدەني ناكەڤە. دگەل ڤێ حوڕەتێ ئەگەر هێژي تەڤليەەڤێ دەرخن ئو ظلمێ بكن ئەوچاخ ئەو نە مەدەنينە.

س: ﴿هەيهات! تو تەسەللي ددي مە ئو دبێژي ئەجنەبي ئيدي نكارن ئێريشي مە بكن، ئيژار وان مەعرێ كو لدۆرا مە جڤيانەو ژبۆ كو ژەحرا خوە بمەدە بڕژينن ئو دەولەتا مە پەرچە پەرچە بكن دەڤێ خوە ڤكرنە ئەمێ ژوانڕە چ بێژن؟﴾ كەسێن بەريا صەد سالي ژئوستاد ئەڤ سوئال كرن ڕوژا مەيا ئيرۆ ديتنە. خيلافەت هات ڕاكرن، دەولەتا عوثماني بدەستێ ئەجنەبيان هات پەرچەكرن، دئەڕضنگاريا ئيسلامێدە زێدەي بيست دەولەتي هات ئاڤاكرن، دسەرێ هەر دەولەتيدە ژي ظالمەك ئيقتيدارە

ج: ﴿نەترسن! دەما كو مەدەنيەتو فەضيلەتو حوڕيەت دعالەما ئينسانيەتێدە غەلەبە بكە چاڤيكێ مێزێنێي دن هێدي هێدي وێ سڤك ببە.﴾ طەرەفدارێ حەقيێ چقاس زێدەببن وێ طرەفدارێ ظولمێ هنبهن كێم ببنو بێهێز ببن

﴿ئەم فەرز بكن -خودێ نەكە- گەر ئەو مە ژهەڤ بخنو بكوژن هون يەقين بكن كو ئەم بيست حەب بمرن ئەمێ سێ صەد حەب ساغ ببن﴾

﴿ئەمێ ژ سەرێ خوە تۆزا ڕەزيلتي ئو ئيختيلافێ داوەشينن، ببن مونەووەرێ حەقيقي، خوە بكن يەك ئو ژبۆ كاروانێ بەشەريەتێ پێشكێشيێ بكن﴾ ئەمێ تەركا گونەهكاريێ ئو ئيختيلافێ بكنو ئەمێ ببن يەك، بعلمێ ئەمێ ژجاهلتيێ خەلاص ببنو ببن مونەووەر ئو ئەمێ ببن پێشكێش ژبۆ ئينسانيەتێ

﴿مرنا كو هەري شەديدو قەويو دنەتيجا وێدە حەياتا باقي هەيە ئەم ژێ ناترسن. ئەم بمرن ژي ئيسلاميەت ساغ دمينە. فَكُلُّ آتٍ قَرِيبٍ.﴾ چقاس تشتێ كو هاتنا وي موحەققەق بە ئەو دور بە ژي ديسا نێزە. ڤيا گوتنا پێغەمبەرێ مەيە عليه الصلاة والسلام. ئەو چاخ بێهێڤيبون ژمەڕە تونەيە.

 

 

Di debarê nivîskar de

Têhev

15

Gotar

M. ‘Ebdussamed ‘Hilmî

Ê Berê Hurriyeta Ğeyrîmusliman Şu’bek Ji Hurriyeta Me Ye
Ê Li Pey Hurriyeta Me Wê Bibe Fecra Sadıq Ji Bo ‘Alema Îslamê

Şîroveyên ku tên nivîsandin ne nerîn û fikrên me ne û bi tu awayî me temsîl nakin. Berpirsiyarê şîroveyan kesên ku şîroveyê dike ye.