Myanmar Ra Mektub Esto

Article

Ino mektubê inê yo merdimê Bısılmoni yo. Ino mektub, Myanmar ra internet ser bar biyo u şirawiyo her cayê dunya. Ina hina yo mesele ya pê hezaron nuşte û ziwani nêeşkeni bivacên. Eg şima û wicdonê şima wendiş û gueşdarikerdiş ser hezir î, ma dest pêbîkero:

Ma, yo welat ra -Arakan ra- vengdoni kî a welati di Bisilmonê inson nêhesibyeni. Şima sowti ma çendek şinaweni, şima tesirê ino sowti di moneni ez nêzono; labelê ma alema İslami ra paweni yi weher ma biveciyen u wa pê deconi ma bidecêni. Çimki, biratiyê İslami ma ra hina wazena. Ino rid ra ez, vengdono şima u vono:

“Ey ummeta Muhammedi! Inay hol bizoni çimî ma hê rayiri de ma a ruec pê çar çimani paweni şima çi wext yeni weherê ma veciyeni u ma ino zulim ra xelisîyeni. Eger şima halê ma perseni, ma eka zaf perişon î. O zulimêko ma dîyo seba inay keyeyê biyo vila, ma her yo hê yo caye de. Eger ez rehetîya şima nêxeripneno, ez xu ra tay behs bîkerî:

‘Ez Myanmari di yo baraqaya di çime ya tede biyo. Bawiyê mi hemaltî kerdên. Xebatê yi ra tena şomê ma ri vetên. Bawiyê ma tima ma ra vaten çiyê ki ma pay ser depişeno biratîyê İslam a û yi ina biratî heyatê xu di muetên ra. Çi wext, ez biya 15 serri, mi dest pêkerdi xebat. Werêko mi qezonç kerdên mi benatê cirononê xu yo feqironi di bar kerdên û ez pê inay zaf biyen şa. Ez serra 17’inê xu di zewicîyawo. Zewacê xu ra dima mi hemaltî dewom kerd. Ez xebitîyeni hem mi keyeyê xu hemi zî yo keyeyê ki nêeşkeni bixebitiyo mi debirneni.

Mi werê enon dene yin. Ina ardimkari weşê mi şiyên. Mi rê rê şinawitên Budîstî tay cayani di heqeret keni Bisilmononi u ez zaf qehirîyen, eyni wexti di ez qey keyeyê xu zî terseni.

Rahibi Budisti û ê qolî ki piya yê, yin dewlet ra paşt gurewtên û zulim kerdên Bisilmonon. Ruecêk rina yo keyeyo Bisilmoni kowti qolê Budistoni dest û a işkenceyê ki yin ont aqil nêgeno, nêna vatiş. Hina ki înî zalimon, verê çimani weherê o keye di cînî û di hebi tutani eyi erzeni adir. İno Bisilmone daymiş nêbeno gal erzeno ê zalimon ser û destê enon ra yo kardi veceno û rahibo budist kişeno û hîrî teno zî keno birîndar, dima ino Bisilmone pê destê eskeroni budistoni kişiyeno.

Budisti, her ca di koti bi Bisilmonon dima, eg komi bidepişen bîrehm ey kiştên û namusê cînîyani zî xeripnên. Wextê ki mi înî çîyê hinayin şinawuti lezabez mi xonimê xu, keynayê xu lacê xu gurewti û ez kowta rayiri. Mi va komci erdi di Bisilmoni cuwiyeni ez şi uca. Zerreyê mi di hîssê biratîyê Bisilmonon hina zaf a, ez xu xu vona ‘Ma ca beno wa bibo ma biras erdêko Bisilmoni tede esti ca di weher veciyeni ma û destê enoni di çi esto çi çînî yo ma di bar keni.’ Mi rina vatên ‘Peniyê her zuarî di rehetî esta!’ û ez bîyen şenik.

Ez û familyayê xu ma dest pêkerdi ina raywanîya zehmet. Lacê mino çar serre ho verardê mi do, keynaya mina di serri ha verardê dadiya xu da. Wextê ki ma veciyê ina raywonî çîyekê werî ma di çînî bi. A rueci zî tutoni zî heta şon reyayê mi pawit a ki ez enoni ri çiyê weri ano. Ma hina veşon kowti rayir. Ma peyati şiyên û xususen ruec nê şew ma rayir ra şiyeni. Eg hina bo, raywoniyê ma des ruec dewom kena. Ruecêka ma kowti rayir o wexti ra qicî veyşoni bî û destê mi ra çîyêk nêomenî.

Ez nêeşkeno çîyê werî bidi yin. Keynaya mina qic Meryem, veyşonî ver zaf sisti bî. Puerê ay siya, biruyê ay siya bi, çimî ayi zey zeytuni bî. Wextê ki lewî xu derg bikerdên, berme ay bigurewtên mi zonên a biya veyşon. Zaf çî waştiş û bermayiş ser kurmê ay çîni bi. Rueca ewil Meryema mi lewi xu kerdi derg tay berma. Dadiya ay, a binêk teselli kerd; labelê nêeşka çîyêk bido ci. Penîyê rueca hîrîyini di ez çend dor onîyawo Meryema xu ra mi dîyen a ha bermena, lewi xu kerdi derg. Ez zono ki ay veyşonî ra hina kena, la mi dest ra çîyêk nêomen ez zî piya ay bermenî. Tena teseliya mi ina bî, mi vatên çi wext ma biraso birayoni xu yi Bisilmononi çi tengîya ma esta qediyena; çimkî yi birayi ma yî.

Peynîya rueca şeşin, berme ra çimî Meryem bibî zuwa, a veyşonî ver nêeşkena xu bileqn. Û tersê mi omi sareyê mi, rueca hotin Meryema mi gestver ra verardê dadiya xu di merd. Meryama mi merdi bî. Mi çendêk lawey kerd dadiya Meryem nêverda ez ay ita di defin bikeri. Ay va ‘O cayêko ma şînî uca, ma Meryama xu uca di defin keni.’ Mi zî bîzerr qebul kerd. Rueca desin, ma pa tirmê Meryema mi rasê kiştê a awa ki ma pê kelek tera şînî.  

Rahibonî Budiston û qolanî eşti bi uca ser ri zî û zaf kelek qelda bî. Wextêko ma raseyî kiştê aw, miyanê teleyoni di yo keleka limtî dî. Weherê kelek, baweyê keyeyê xu kerdên. Ma ra va:

-  Wa yi biyen, ma pîya şînî. Û ma pa yi baweyê enon vindertî. Eynî wexti di ma yi ra non û aw gurewt û pê enon ma pîzeyê xu dekerd. Çimkî lacê mi Mehmudi zî hînî tay mendi bi gestver ra bi miro. A aileyêka ma pawitên omi û ma tarîya şewi di nişti kelek kowti rayirî. Armancê şiyayişê welatê İslam, cayê birayonê xu Bisilmononi bi. Yi, ma ri wehertî kerdên. Wextê ki ma kowtî rayir, weherê kelek ma ra va:

-  Sowtê xu mevecên; çimkî nata veta eskerî Budistan esti. Yi zonen ma ra sowt nêveciyeno.

Çira?

Çimkî, cesedê Meryema mi verardê dadiya ayi di bi û dadiya ayi zî zey merdan a. Lacê mi Mehmudi zî verardê mi di bîhel o û zuar nefes gurewtên. Ma la ra bîvengî şiyeni. Eg pê kelek raywoniyê ma weş biviyaro bad çend seat ma xelisyêni. Labelê bad nîm seat eskeron şik fina ma û ma ferq kerd, zey varonî gule varna ma ser. Ê kî keleki dê hemin xu eşti awa laya herikyaye. Mi pa lacê xu Mehmut, xonimê mi pa keynayê mi ma xu eşti aw. Zeg mi awe di loğ kerdên Mehmudê mi, mi desti ra ğic bi û mîyonê awa ğidari di vîndbi. Bad di seatî ez asnîaw ra kot o, dima ez fariyawo û aw ino hale di mi da verê çemî. Sodirê sibayi di mi çimî xu kerdî a, ez oniyawo dormaleyê xu. Mi yo keso ravisyaye dî, ez pêwazd şîyo cayê ey. Ez çi bivînî, a ki ravisyawa erd cînîya min a; Meryema mi verardê ayi di nêya û cînîya mi nefes nêgurewtên. Ez zaf têgeyrawo; labelê xonimê mi merdi bî. Mi tirmê xonima xu yo kişte di naru, ez kowto lac û keynayê xu dima. Mi lacê xu tay veta miyonê qumi di fek raviste dî. Dunyayê mi bî tarî. Ez çendek gerawo mi Meryema xu nêdî. Çemo gird, keynayê mi rî bi mezel.

Ez nêzono se bikerî. La se beno wa bibo ez cinazayonî xu, cononê xu beno welatê İslami di cayê birayonî xu Bisilmononi di defin keno. ez tena hina beno rehet. Mi cînîya xu kerd xu paşt, lacê mi verardê mi do ez kowto rayir. Ez ho hetê birayonî xu Bisilmonon şino. 

Ez gineno erd, wurzeno pay. Mi, di conî xu, cesedê heskerdoğonî xu ponç kilometre kirişna berd. Şikir, peyni di ez rasawo birayonî xu. Paşta mi di xonima mi, verardê mi di lacê mi ez şiyo dikonêk. Mi silom da ci. Pê cewabê ‘Eleykum’us-selam zaf bîyo şa û mi lezabez halê xu ra behs kerd, mi tera ardim waşt. Yi zî va ‘Homa ardim bikero!’ û ber muet mi. Ez zaf şaş mendo û zaf qehiryawo.

Mi zerrê xu ra va ‘Herhal ino Bisilmoni nêyo.’ Çimkî, o ki ayeta biratiyê İslam wenda hina nêkeno. Ez rina şiya dikonêk bîn mi silom da. Wextê ki yi silomê mi gurewt mi derdê xu va. Û rina çîyeko ez nêpaweno bi, yi zî ber muet mi û mi ra va ‘Homa tu ri ardimkari bo.’ Dunya, rişîya bî mi ser. Tengîyê mi zafi bî; labelê ê ki voni ma Bisilmone yî ino hal û kerdeyê enon ser ez tewr zaf bîya tengzar.  Ez vecîyawo fekê berê dikonî mi sowtê ezonî şinawut. Ez cad derd û kederonî xu ra xelisiyawo. Ez hetê comi ra kowto rayir. Xora cesedê xonimê mi paştê mi da û inê lacê mi verardê mi da. Yo halo perişoni di mi xu eşt zerrê comi. Hinî mi di teqet nêmendi bi. Ez pa cononî xu zerrê comi di ginawo erd ro. Tena, ez eşkawo vacî ‘Birayî mi, mi rî ardim bikerên!’ Ê ki comi de bî ma ser ra ome pîser, halê mi ra pers kenî, gueş doni mi rî decenî, zalimoni rî lanet kenî. Labelê yo mi rî ardim nêkerdên. Ez uca di ravisyayi mendo. Cemeat nimacê xu qedina dima herkes veciya şi. Wextê ki veciyên omen cayê mi hina vatên:

-Homa, zalimo qehir bikero. Homa tu rî ardim bîkero!

A comiya hira di ez û cesedê cononî mi mendi bî. O wext hîn dunyayê mi raşiya. Mi pê yo teqeto peyîn cesedê xonimê û lacê xu gurewtî verardê xu, dima ez comi ra veciyawo. Teberi di merdimêko mi dî tera persê mezelonî kerd. Ez şiyo mi xonimê xu û lacê xu defin kerdî. Dima ez vere mezelonê yini di biyo derg bermawo bermawo û mi Homê xu rî hina dua kerd:

-Ya Rabbî conê mi biger, conê mi biger!

 

Îbrahîm Çabakçurî

Di debarê nivîskar de

Têhev

5

Gotar

Îbrahîm Çabakçurî

Ê Berê HÎKAYEYA MASEROŞÊRÎ
Ê Li Pey BIRATÎYA ÎSLAM

Şîroveyên ku tên nivîsandin ne nerîn û fikrên me ne û bi tu awayî me temsîl nakin. Berpirsiyarê şîroveyan kesên ku şîroveyê dike ye.