ÇENGEK QERÎNA AZAD

Article

Îro dîsa kelam rabû *Saba* Kurdî ez dixwînim
Dîclew Firat mewc û pêla bêjin li ser warê bê zar
Kêferata min ji bona resmê te li dil bixînim

Gerçİ tali' û bextê me bê rewş e, mij û tarî ye
Ji bo heqîqet bê xwîya lazim feraset ku hebî
Bağê îremê têgihîn ji alî Rebbê Barî ye
Pur gava te dibîr tînim, derdê şewat her ê tebî

Çi qedîm e Mezra Botan, destan û tarîx û dewlet 
Derketin her jê ‘alim û zana'w evîndar bi newbet

Hem kanî ye Mezra Botan berêw paşê ji bo ‘alem 
Dibêtî ku ji vir derket hîv û roja benîadem

Bi pergal dest pê kir liha jîyan û artêş û xwendin 
Ji ewil de li hişê nas bi mîxî hat nivîsandin
Bîrkarîyû Hendese hem, rojimêr ji vir stendin
Robar ji dûr di herikin cîh û zeman pevgihandin

Peyğemberin hatin û çûn, rê pêketye erda qedîm 
Ji tewhîdê re hêlîn e, qewmê şervan û cengawer
Emsal gelek hene bêjim şahid e Qurana ‘ezîm 

Serê xwe bispêrim sênga vê bedena Dîyarbekir
Dîcle! Ji kûr di nihire, sitranbêjî sal û dewran 
Ka mêrxasê herb û fetha, deryê nûrê li me vekir 

Ez ji Zozan(*) dest pê bikim, bihejmarî naqedînim
Di piştî qewmê ‘Erebî pêşdarê îmanên e Kurd
Bi secdeya bawerîyê em ‘ezîz bûn, ku dibînim 

Carna sênga me difûre me qelişand sûr û benda
Dîcle'w Firat bi efsun in yekdestîyê mewc û pêlda
Selaheddîn taca ummet, ğalibê ser xaçpesenda

Ji axa delal derketin Caban û(**) Mela Guranî
Meşhûr Se'îdê Kurdî ye, hem qutbê zeman Geylanî

Xanî li serê nivîsand 
              Lê gerî Feqîyê teyra 
                       Cizîrî qesîde nihirand
                                Bateyî dixwend di peyra 

Nabêjî ma tu çiqasî jimeyî Îslama ‘ezîz
Em jî hewqasî ji te ne gelek dewranê bi te'zîz

Mezra Botan şaristan e, bawerîyû çandîyû hêz,
Li tarîxê dibustane, zanîn û reh lê bûne rêz

Di piştî xunavek sibê ziwa bûn jîyan û aheng
Zeman rizî li enya min hunda bû tac û keramet 
Diclew Firat nayên xumîn wergerîn nişan û mîheng 

Şopa mîrê min hunda ye, kul û kedera min abadî
Dibêjin me hûn biçûkin...
                                          (nezanin)
                                                 ...gelek e jiwer azadî

Bi tevnê xeyal hûnandin karkerên nîjadperestî 
Carna rojê înkar kirin, heqîqet jî, xweperestî 

Gotinê xwe bi zordestî li ser sênga me çikandin 
Kevir û lat û putê reş êrîş kirin ser konê me
Hebûn û dîrok û çandî li erda me perçiqandin

Beşera mîrê-m venabe çav berda ye Mezra Botan 
Kêferat dike li warê xwe biyanî dilêm sotan
Esmere rengê huzna min talanê min tê firotan 

Min dit û ne dît li me tê mirin, hedm û qutifandin
Em hatin bijartin ji boy cerbandinêw pêşve danê
Tim para me ye sirgûn û ta'm dayîn û qurifandin

Ev çi xewa ğefletê ye ji vir serê pênsed salî
Sibe ye bes de ka rabin şêr û pilingê zozana
Wehşetê em talan kirin ji lew em hatin vî halî

Dilo tofan ranabe qey, uxdûd geş bû li mezlûma 
Mêvanê pîroz nehatin, Âd û Semûd peyda dibin
Hespa Seyîdêm likumî, ro tarî bû li mehrûma 

Gêran ji destê me ket xwar, bi me kenîn pûtû senem
Cûdî xwîya nebû mîro, kelekê me sekin ketin 
Tali' û bextê me reş bûn, axir li me şikand qelem

Şêx Se'îd qîyama jara, wek heyfê ye evîna min
Dîcle ziwa bû ji nalîn, Kerbela ye nêrîna min

Qazî Mûhemmed bişirî, bi dar da emin rahejîn
Mehabad tebessumek bû kurtenivîsa nazenîn

Roj li ava Mezra botan çengek qêrîn û axîn e 
Hîcran ji çavêm hêstira bi terennum dadixîne

Tirsam nîne ya Îlahî ji êş û keder û derda
Lîyaqet cila hebûnê bi şe'nê me jîn li ser da
Piştî ku ferman bi te ye min hemî ğeman bi der da 

____________________________________

*Saba* Di Kurdî de meqamekî mûsîkîye
Bîrkarî, riyazîye: Matematik 
Hendese: Geometri 
Artêş: Ordu
Rojimer: Takvim 
Nivîsa Mîxî: Çivi yazısı 
Qutifandin: Sindirme
Pergal: Düzen
Robar: Nehir 
Gernas: Kahraman 
Şaristan: Uygarlık, medeniyet 
(*)Zozan: Di Zemanê Mûhemmed (aleyhissalâtu vesselâm) de pîrekek e musluman bûye, ji ewilê Kurdan e.
(**)Caban: (Dibêtî Gavan-Ebu Buseyr) Di zemanê Peyğember (aleyhissalâtu vesselâm) de Musluman bûye, bi eslê xwe Kurd e.
“Caban el- Kurdî, di zemanê Resûl-ê Ekrem de li herême Bazan e,  bi walîtî hatîye te'yîn kirin. Bixwe ji walîyen Îslame ewilî ye. 
Ji ehadîsen Peyğemberê me (‘eleyhîsselatû wesselam) bê şek ew hedîsa ku pur tê xeberdan ji Caban el-kurdî hatîye rîwayet kirin. "Min ji we re du emanetên giran hiştin, xwe bi wan hişk grêdin: Yek Qûr'an, a din jî Ehl-e Beyt'a min." (weyaxud Sünneta min) Ev herdû qet'en ji hev na qetin, di herême de têne bal min. Tirmizî vê hedîsê ji Cabir bin ‘Ebdullah, ewî jî ji Caban el-Kurdî neqil kirîye.

Saidê Nursî:
Ji ebnayê cinse xwe re çend gotina ne bêjim, bi min behs wê ne temam bimîne. Ey Kurdên di zemanê Âsûrîyan û Kîyanîyan de ku ‘esker bûn wekî şêra peşdar û mêrxas. Di piştî pênsed salî hûn razan bes e. Sibe ye, de şîyar bin. Ya na di çola wehşetê de, wehşet û ğeflet ewê we talan bike. 

Di debarê nivîskar de

Têhev

12

Gotar

Fethullah Yalçin

Ê Berê MESELA ME VAN BIÇÛKA
Ê Li Pey Hîkmet, Windayiyê Mumina ye...

Şîroveyên ku tên nivîsandin ne nerîn û fikrên me ne û bi tu awayî me temsîl nakin. Berpirsiyarê şîroveyan kesên ku şîroveyê dike ye.