SUREYÊ ‘ESR

Article

 

 

وَالْعَصْرِۙ ﴿1﴾ اِنَّ الْاِنْسَانَ لَف۪ي خُسْرٍۙ ﴿2﴾

اِلَّا الَّذ۪ينَ اٰمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ ﴿3﴾

1-        Sondi bi ‘esri rî

2-      Muheqqeq însonî hê xusrani dê.

3-      Bîla ê kesoni kî bawerî arda û ‘emelono salîhon kenî, yobinoni rî heq û sabir tewsîye kenî.

İmam Şâfiî, vono: “Eg Qur’oni de, tena ina sure bibên, besi bî.” Çimkî ina sure, hem diqet oncena zemonî hema zî kriteronî xelasiyayişê xusranî dona. Rina, eshab wext yobinon ra ciya bibên ina sure wendên. Ina sure di înî tekîlî estî:

a) Tekîliyê wext û xesarî

Ayeta yoyini di zemon ser sond esto. Kelimeyê الْعَصْرِ di înî me’nayî estî:

“Wextêko herikyeno şino, wextê ‘esrî, şew û ruec, sere sibayî, beynatê şon û îşayî, komelê însonon, eşiret, şilî, hepskerdiş, qedexkerdiş, bacdayiş…”

İna sure di kelimeyê الْعَصْرِ, yena me’nayê ‘wextêko ma tede yê yan se serr a.’ Tayî mufessiri zî vonî ina kelima ra qesid ‘wextê peyğamberê ma yo, wextê esr o, axîr zeman o.’

Kelimeyê الْعَصْرِ, kelimayê الدهر ra ciya wa. Dehr, zemanêko sareyê eyî belli nêyo; labelê ‘esr, zemanêko sare û penîyê eyî bellî yo.

اِنَّ الْاِنْسَانَ لَف۪ي خُسْرٍۙ Muheqqeq însonî hê xusrani dê.” Ina ayet û ayeta yoyin ra ma fohm kenî ki, înson semedê şiyayişê zemon û viyernayişê ‘emrê xu gureyonî betalonî zerar û xesar keno. Çimkî, înson nêhesyeno, şik nêfineno ci wext senî vîyerena. Cidarê ‘el’ menayê cisn dona kelîmeyê ‘înson’î. Ina kelîme, însonon hemin gena zerreye xu. Îta di, cisnê însonî rî xitab esto. Mesajê ina ayet ina wa: ‘Însonê kî qiymetê wextêko ey desti do nêzono, wextê xu bilasev vîyarneno hetê ewdî ser xesar keno.’

Kom, nî’metê wextî holî û ewdî ser nêviyarno; heyatê xu qaîdeyonê wehiy ra dûr biviyarno; cuwiyayişê xu di bawerî nêyaro Homê û peyğamberi rî hem ina dunya di hem zî axireti di xesar keno. Merdimo hinayin rî ina dunya di tengî, embaztîyê şeytonî esta. Ê kî ina dunya di şeytoni rî benî duest axireti di enon rî ‘ezabêko timotim esto.

b) Xesar ra rayirê xelasiyayişî

Homa, rayirê xelasî ayeta hîrîyini di muecneno ma:

اِلَّا الَّذ۪ينَ اٰمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ Bîla ê kesoni kî bawerî arda û ‘emelono salîhon kenî…” Îta di edatê îstisna ra ma vînenî, dînê Homê di bîhewîyî çîn a. Rina xesar kerdiş yo qeder nêya. Çimkî înson pê îradeyê xu eşkeno xu xesarê dunya û axireti ra bixelisno. Yo merdim, heyatê xu guerêyê me’lumatê wehyî bidebirno xesar ra xelisyeno.

Beynatê ‘çila-versî, adir-thon, tic-germî’ di yo tekîlî esta hina zî beynatê imon(bawerî) û ‘emelo salihi di yo tekîlîya zixm esta. Wurdi zî bîyobinon nêbenî. Ma “Tena aye kî bawerî arda û amelo salîh kerdo, yîni rî ecreko esto çire nêbiryeno”[1] di zî ina me’na vînenî.

Eger, ‘emelo salîh çîn o, imon û bawerî zî çîn a. Înî wurdî qewramî hê têzerre dê, yobînon kenî temom û yobinon ra cîya nêbenî. Mavac, kesêk tena îmon bikero, îbadet nêkero nêbena yan zî nimcet monena. Yo komel, imon û îbadet yobinon ra cîya bikero, biqerifno hetê ehlaq ra, pîkerdiş ra, aver şiyayiş ra bena sist û xeribîyena.

Xesar ra xelisiyayişi di şerto verîn ‘bawerî’ ya. Şerto diyin ‘îbadet û emelo salih’ o. Yo gure, kar û ‘emel pê îmonî qiymet geno, feyde dono wayirê xu û eyî axireti di serfîraz keno.

Îmon, pê hîrî çîyon beno temom:

·        Pê fekî vatiş,

·        Pê qelbî qebulkerdiş

·        Pê emel ca ardiş.’

‘Emelo salih, yo heti ra zey nimac kerdiş, rueci depiştiş, zikat dayiş îbadet o; hetêk ra zey ardimkarî, raştî, durustî, paştdayiş, xirabî ra dur mendiş mu’emele yo.

‘Emelo salîh, îddîayê bawerî di muetişê raştî yo.

‘Emelo salîh, rayirê heqqi di xebatê tebliğ o, tengî û zuarîyê şari ser ardimkari yo.

‘Emelo salîh, ispatkerişê îddîayê bawerî yo.

‘Emelo salîh, ha ‘îbadet ra ha holî ra ha ardimkari ra, ha vaciyayişê dînê Îslomî ra çendek gureyî rind û başî estî nomeyê inon hemin o.

وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ “yobinoni rî heq tewsîye kenî.” İna ayeti di karê تَوَاصَوْا “yobinon rî tewsîye kerdiş o.” Ino şert, xesar ra xelisiyayişi di şerto hîrîyin o.

Heqq, rayira raşt û sırat’el-musteqim o.  Heqq, nomeyê dinê Homê yo, Homê ino dîn, qey însonon şirawito. Eger însonî yobinoni rî heq tewsiye bikerên hetê îmon, ‘emel û qal ra xu kenî zixm û raşt. Pê ina şîret, yobinon xirabî û guna ra dur depişenî. Çîyêko înson, nêbeno rayira heqq batil û xesar o. Bawerî û ‘emelêko tede xesar çîn o, tena Homê rî imon berdiş û rayira heqqi di xebat o.

El-Heqq, nomeyonî Homê ra yo nome yo. Merdimêk, eger heqq bidepişo, heqq ra behs bikero, heqq bivaco ina yena ina me’na: ‘Wu ho Homê ra behs keno!’

Gereka înson her gure û karê xu di Homê xu, xu vîr nêkero; bizono Homa timotim eyi vîneno. Eger Bisilmone yobinoni rî heqq bivacên, heqq ser yobinon ra hesbikerên, guereyê heqq hal û şiyayişê xu bellî bikerên heyatê enoni di timotim Homa ca geno.

El-Heqq, nomeyonî Quronî ra yo nome yo. Tewsiyeyê heqqî yeno ina me’na:

“Hukmo heq, hukmê Quron o; dusturê rayira heqqî Qur’oni di esti. Helal û herom, Qur’oni di viyerenî û gereka înson heyatê xu guereyê ayetonî Qur’onî biviyarno. Bawermendî gereka pê vateyê Quronî yobinon şiret bîkerên û rayira Qur’oni yobinoni rî tewsîye bikerên!”

Ino heyati di şireta tewr weş, rind û raşt Qur’on o. Usulê vendayişê dînê Homeyî Qur’oni di vîyereno û vaciryayişê Qur’oni yo îbadeto pîl o. Înson ino ‘emro kilmi di Qur’on dima şîyero xesar nêkeno û axireti di zî serfîraz beno; eger Qur’on dima nêşiyero nê xesar xelisîyeno nê zî xu adirê Ceherme ra xelisneno.

وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِyobinoni rî sabir tewsîye kenî.” Ino şert, xesar ra xelisiyayişi di şerto çharin o.

Sebir, tena her tengî, zuarî û bela rî mil çowt kerdiş nêyo. Çendêk hina bîyo fohm kerdişi zî sebir rey rey ‘tehemmul kerdiş û deyağ o’ rey rey ‘çi beno wa bibo rayirê heqqi di vindertiş o’ rey rey ‘qey razitîyê Homê her bela û tengî rî zerrweşî yo.’

Ina dunya û axireti di risiyayî û xesar ra xelisiyayiş zaf muhîm o. Eger înson wazeno Homa tera weşi bo û xesar nêkero, gereka bawerî biyaro Homê rî, gureyonî hol û rindon bîkero, heqq û sebir tewsîye bikero. Peyğamberî ma yo hedisa xu di vono:

 “Dorûverê Cennetî pê zuarî, dorûverê Ceherme zî çiyêkî weşê nefsî şînî omîyo gurewtiş.”[2]

Înson, pê sebir, ‘emelo salih û vaciryayişê heqq xelata peyîn geno. Xura merdimo bawermend rayira heqqi di zuarî onceno, dert kul vîneno, tengîyeno, zulm û teda onceno; la ma inay xu vîr ra mevec ardimê Homê sebir rap ê yeno. Zaf ayetoni[3] di ma vînên û wunenî Homa destegirê bawermendon o û verê şeyton û duşmenon yinî bîardim nêverdeno.

 



[1] Sureyê Tîn ayeta 6’in

[2] Muslîm, Cennet, 1

[3] Bionên; Sureya Beqara 2/153, 155, 157, 214; Mâide 5/56; En‘âm 6/34; Yûsuf 12/110; Sâffât 37/172; Zumer 39/10; Muhammed 47/7; Mucâdele 58/21; Munâfiqûn 63/8.

Di debarê nivîskar de

Têhev

9

Gotar

Yusuf Arîfoğlu

Ê Berê SUREYÊ TEKÂSUR
Ê Li Pey

Şîroveyên ku tên nivîsandin ne nerîn û fikrên me ne û bi tu awayî me temsîl nakin. Berpirsiyarê şîroveyan kesên ku şîroveyê dike ye.