MEHKEMA KERDIŞÊ MALA ‘ELİ Yİ

Article

Ruecêka Cumhuriyet runiyawa heta serranê 1950 yo ruec çin o şar ya dinê ya zi baweriya xu ser eziyet u heqeret nêvino. Ina hikayeya tay hediseyana ki o wext hediseyi hınayın zaf i.

Mala ‘Eli, dewanê Serhad ra yo dew ra bı. Dew kıştê yo qêmeyo asi dı bi, dormalê ay dı doli xuareyi u koyi berzi esti bi. Dew dı şeşti keyeyi bıbi.

Mala ‘Eli, veciya serê banê comiya dewa xu.  Keroni ına comi dara çomyer ra bi u çar kueşeyi comi estı bi. Desti xu berdi gueşanê xu. Puerê u erdişa ey bibi sıpi. Şaşê ey sareyê ey ra heta kıftanê ey ruveradiyeni. Şaşê u erdişa ey, tesirê hewayo serd u wışk dı vaydiyeni. Vengê ezani dew ra bı vıla u ezmon ra pêl pêl bı berz:

- Ellah`u Ekber! Ellah`u Ekber! 

Mala ‘Eli, ezonê nimroci qedina, wext ame war xırqeyê xu pışt xu ra u qey nımaci hevıliya berê comi. Eg çı bıvino! Dewıcan dı yo teşweşi esta u ters ver hê hetê keyeyanê xu rameni. Ê ki qey nımaci ameyi comi ê zi veciyayi teber hetê keyeyanê xu lezalez şıni.

Mala ‘Eli, hema nêzono se biyo, dewıci çıra u çıta ra rameni. Şaşmendo u nêzono sekero. Tavıl quelê yo dewıci ra tepışeno u perseno:

- Sofi Ehmed, xeyr a. Ina çı teşweşi ya?

Ters vera tev koti bi Sofi Ehmedi. Sofi Ehmedi tersa xu, xu virakerd, oniya malay ra u zêrrê ey malay ri veyşa. Pê sotêko kêm va: 

- Tı, nêeşnawıt? Mala ‘Eli:

- Mı, çıta nêeşnawıto? Sofi Ehmed:

- Eskeri… Yo qolê eskeran ha cêrê dew dı xu nımıto. Şoneyi voni, ma ê diyi!

Sofi Ehmedi, qala xu qedina nêqedina quelê xu destê malê ra xelısna u pê a teşweşi uca ra şı. Mala ‘Eli yo mudet nêzona sekero u cayê xu dı vındert. Dıma xu arida, lezalez berê comi ra şı zerre. Terekanê comi dı çendek Quran u elifbayi esti aridayi, eşti yo toreyi. Şaşa xu zi sareyê xu ra vet eşt tore. Xu xu va:

-         Ez inan ça dı bınımni?

Serr, 1940… Dewro Şefo Milli bi. Ezon, ‘Erepki wendış weradiyabı, musayiş u musnayişê Qur’an men bıbı, şaş gıredayiş yo sucêko gıranı bı(!). Her ca dı mehkemayi istiklali runiyabi. Kom, ‘Erepki ezon bıwendên, dersa Qurani bıden u bıgurewtên; şewqe nênen sareyê xu ser ini merdımi destê ına mehkema ra nêxelısiyeni. Ina mehkema, xısusen kotên ‘alimon dıma, ey tepıştên. Zafi alımi pê qeraranê ini mehkemayan dalıqıyayi.

Mala ‘Eli, hol zono ki eger eskeri ini Quranan u ına şaş bıvini ey tepışên u keni hepıs. Kom zono, bela ey kışeni… 

Mala ‘Eli nata oniya veta oniya cayêk nêdi tede o tore bınımno. Veciya teber, labelê erey mendı’b. Yo seresker u heşt eskeran doruverê comi gurewtı bı. Seresker birehm u ğıdar bı. wext, Mala ‘Eli comi ra veciya u tore xu dest dı pita tepıştı bı. Eskeran wı wışkawışk tepışt, sereskeri, tore destê ey ra kaşkerd. Tore dıriya, Qurani u elifbayi tore ra rışiyayi. Ino hal ser, çımanê Mala ‘Eli ra hesıri ameyi war u wı lezalez bı çowt wa ez Quranan aribıdi. Labelê sereskeri niverda, kıftê Mala ‘Eli tepışt u ton da. Mala ‘Eli, ri ser fek şı erd ra. Eskeri ameyi pê paskulan Mala ‘Eli warızna u wırdi desti ey kelepçe kerdi.

Eskeran, dew dı zobina çiyêk nêkerd. Pa Mala ‘Eli dew ra veciyayi u şıyi. Hetê qeza ra peyati kowti rayır. Qeza, dew ra des seat duri bi. Eskeran Mala ‘Eli şa xu ver, pê lapatan u paskulan berdên…

Mala ‘Eli hına yo weziyet dı bı bermeyê kutıkan ey ri omeni; labelê ters ver yo merdım zi nê pencıra ra nê ber ra sareyê vet u nioniya. Kes, neeftariya vaco;

“Şıma ıno malayê ma extiyari beni ca? Ey sekerdo, sucê ey çıta wo?

Şar, zulm u tadayê dewlet endek kaşkerdı bı kom nomeyê eskeran bışınawıtên ters ver recıfiyeni. Seba ınay heshelaw bıriya, herkes rama şı keyeyê xu, ber u pencırayi xu qefılnayi.

Mala ‘Eli u eskeri sersıbayi resayi qeza. Rayır dı kuyayiş ver, warkotış ra her waslayê Mala ‘Eliyi bıbi bırin, cıli ey dırıyayi, puerê u erdişa ey bibi timon. Desti ey kelemçeyo asin ra bibi muer, bınê şekalanê ey koti bi u lınganê ey ra gun omêni. Biinan şew, zaf serdı bı u seba ınay qers koti bi ey.

Eskeri, seni’g resayi qeza ça dı koti rayırê mehkema. Ê, baweyê tic eştışi nêvınderti. Enan, waştên wa tic ra ver Mala ‘Eli ra bıxelısiyê. Şiyi mehkemayi. Hâkim Serwet yo mekteba khon dı mehkema nabi ru.

Mehkema wa, tı çı mehkema wa!

Hâkim Serweti, heta sersıbayi reqi werdıbi; ayra xura şıbı u toşı bı. Wı pê ıno weziyet, şı kursi dı runışt. Ey pê ına serxweşiya xu despêkerd ki Mala ‘Eli mehkema bikero. Mala ‘Eli beynatê dı eskeran dı yo masaya darın dı nıştıbı ru. Hâkim, pê çımani xıraban ra oniyeni Mala ‘Eli ra. Ey pê bılbılkerdışi pers kerd:

- Şıma ıno yobaz ça ra ardo? Eka wextê ey bı? Vacên sucê ey çıta wo?

Serekê eskeran fekakerde va:

-  Efendi, ma wı pa kitabanê ‘Erebki tepışt. Sareyê ey dı şaş estı bi! Teyna ini nêyi! Çı wext ma şiyi dewa enan ey serê banê comi dı ‘Erepki ezon wenden!  

Hâkim, seni ini çiyi şınawıti cad arqıliya xu u cayê xu ra wırışt. Wı, qey de’waya Kemalizmi yo esker o. Çımi ey bıbi tari, daxa ey şi u xu xu pê yo sotêko berz va:

-  Hala hala, hema ini yobazi mendi? İni ça ra paşt geni, dewleta maya teze rê sarewedarneni! Heyret, ini kom ra desteg geni a Cumhuriyeta ki ma pê guin runawa qebul nêkeni.

Pê ini qalan ame u doruverê Mala ‘Eli dı gera. Hâkim Serwet, zaf qurre yo merdımo bı, bêşerme peşmıriya u sareyê xu şati. Dıma va:  

- Way, way, way! Çendêk qanuni dewrimi esti tı ey heme cawuti. Lan, tı baweriya komi keni u tı kom ra paşt geni de vac!? Nomeyê teşkilatê şıma çıta wa? Tı raşti ra dewletê ma u Cumhuriyeta maya teze rê herb kerdo a! Tı nêzonê ini fealiyeti tı beni kındıri?

Mala ‘Eli, sareyê xu kerd berz u pê yo sotêko zıxm, dekerde u tesirın va:

- Ez teyna yo ‘alim o! Dinê İslami mı ra çı wazeno ez ay ano ca. Şıma buetoni keni mı! Ez nê asi yo nê zi yobaz o! Ez yo merdımo extiyar o. Şıma teyna qey nımacê mı, wendışê ezoni u heskerdışê Qurani  ına me’mele u ıno eziyet keni mı!  Seba ınay şıma hem yobaz i, hem zi sucdar i!      

Hâkim Serwet, pê qehqeha huya. Serxweşı bı. Honê ey zi omeni. Enan ki ıno wezife dabı cı ey ra nêvatên ‘Dindaran mehkema bıker!’, vatên ‘Komci merdım, seba dindariya xu ard, zaf xu medecn! Pê mehneyanê qıcan ey ya bıkır hepıs ya zi bışıraw mezel!’ Hâkimi, zey Mala ‘Eli zaf merdımi bisuc dalıqnaybi. Guereyê fıkırê ey gereka ıno welat yobazon ra pakı bo. Eger hına nêbo seni beni medeni!!!

Hâkim Serwet, pê kin u dışmenti qera u va:

- Berên ıno sucdari! Wa verê çımani mı ra bıteqisiyo! Wı Cumhuriyetê ma ri sarêwedarneno ha! Ey bıdalıqnên u wa ê yobaz u dindari bini tera ders bigerê. Honê mı yeno. Ez nêeşkeno ey dı tekili bikeri, wextê mı çin o!! 

Bexçeyê Mekteba khon dı dari decıkneyi. Çı wext Mala ‘Eli dari decıknayeyi diyi nışka ra peşmıriya. Riyê ey zey aşma çaresın berıqiya. Eskeran hına yo weziyet dı mılê ey eşt kındır. O wext ki eskeran Mala ‘Eli dar dı dalıqna wı hema zi peşmıriyeni. Wı pê yo huyayişo weş conê xu teslim kerd. Wı pê ına şehadet bı yo teyra cenneti u fırda çı cayê heskeranê xu…

Di debarê nivîskar de

Têhev

8

Gotar

Ê Berê ŞEWİ BİHONİ
Ê Li Pey

Şîroveyên ku tên nivîsandin ne nerîn û fikrên me ne û bi tu awayî me temsîl nakin. Berpirsiyarê şîroveyan kesên ku şîroveyê dike ye.