SUREYA NESR

Article

1-      Wexto ki nusret u fethê Homayi omı

2-      Û tı di insoni hê qefle qefle yeni dinê Homayi ser

3-      O wext Homayi xu ri hemd biker u ey ri istiğfar biker. Raşt a, Wı (tıma) tobeyon qebul keno.

Ina sure, nomeyê ayeta yoyın dı kelimeya نصر ra gena. İbn ‘Ebas vono, ına sure, sureya peyin a.[1] İbn ‘Umer zi vono, ına sure Hecê Xatırwaştışi dı ruecê tekbironi teşrikon Mina dı nazil biya.[2]

Qasê ıni wırdi riwayeton fom bena ki beynatê omayişê ına sure u wefatê Peyğamberi ma hiri aşm ra çend ruec zêd yo wext viyerto. İbn ‘Ebasi ra riwayet biya: “Wexto ki ına sure nazil bi, peyğamberi ma sılomi Homayi ey sera bi va, ‘Ina, wefatê mı ra xeber dona. Wextê mı omeyo.”[3]

Dadiya mu’minon ra Ummu Hebibe hına vatı’b:

“Dema ki ına sure nazil bi Peyğamberi ma va, ‘Ez emserr wefat keno.’ Ina qalê ey ser Hz. Fatıma berma. Peyğamberi ma keynaya xu tesel kerd u ay ra va, ‘Keyeyê mı ra vercu tı resena mı!’ Ina qalê ey ser Hz. Fatıma huya.”[4]

İbn ‘Ebas, vono: “Hz. ‘Umeri (yo) suhbet dı ê ki Herbê Bedir dı herb kerdo enon ra persa; ‘Şıma, derheqê sureya Nesr çı voni?’ Tayın hına va: ‘Homayi, pê ına sure ma ri fermon keno ki çı wext Allê ra ardım u fetih omı hemd u istiğfar bıkerên!’ Tayın va; ‘Inay ra mırad, fethê bajaron u qelayon o.’ Tayın zi çik nêva. Dıma ‘Umeri, mı ra va; ‘İbni ‘Ebas, tı zi hına fıkıriyenê; tı vonê se?’ Mı va; ‘Nê! Inay ra mırad, ecelê Resulullahi yo. İta dı omayişê ardım u fetihi, wefatê Resulullahi ri yo ‘elemet o. Dıma, hemd u isfiğfar kerdış ser fermon esto.’ Ina qala mı ser ‘Umeri va; ‘Ez zi, vateyê tu ra vet çik nêzono!’[5]

Ma ini riwayeton ra fom keni ki Homa, ına sure dı hem xeber hem zi mijdon dono. Xeber dono ki, wa hayê şıma bıbo nızdi ra İslom her hetê ‘Erebiston dı beno vıla u hukumran. Mijdon dono ki, insoni qefle qefle yeni dinê Homayi ser, Muhammed aleyhi selam zi wezifeyê xu ınê ına dınya keno temom u reseno rehmê Rabê xu.

Peyniyê ına sure dı Homa; qey hemd, tesbih kerdış u istiğfar ardış fermon dono Peyğamberi xu yo Muhammedi. Çımki, Muhammedi pê ardım u lutfê Homayi mesuliyete xu ardo ca, wezifeyê xu kerdo temom u heta dest ra omiya dinê Homayi tebliğ kerdo. Bêla bena ki ca ardışê wezife dı yo kemi vıraziyawa, yo sısti biya seba ay zi Homayi ra efu waştış lazım o. İta dı ma hına yo ders eşkeni bıvecı:

İta dı muhim yo nuqta esta. Beynatê Peyğamberi u rayberiya dınya dı ferqêko pil esto. Eg yo rayber, ına dınya dı yo inqılab bıvırazo pê merasimon serfiraziya xu ilon keno, ıno serkotış xu ra zono u pê ına serfirazi xu wesıfneno. Labelê peyğamberi hına niya. Eg yo peyğamber; bıreso yo ni’meti, serfirazı bo u nusretê Homayi ey ri biyo wı hemınê ini çiyon Homay ra zono. Zerşenıki ser Homayi xu ri hemd u şıkır keno. Peyğamberi ma zi pê xebat, de’wet u sebır zerreyê 23 serr dı ‘baweriya, fıkrê, ehlaqê, kulturê, medeniyete, muameleye, siyasete u kurmê’ yo qewmi ser ra cer, keye ra kuce u runıştış ra wırıştış bedılneno. Şarê Meke, Medine u mıntıqayonê binon nêzoni u cahilti ra xelısneno. İni insoni a ruec ra heta rueca qıyom hemınê insonon ri holi, cumerdi u ehlaq ser beni nımuneyi.

Hz. ‘Eyşa hına vatıbı: “Peyğamberi ma wefatê xu ra ver tıma hına vatên: ‘صبحانك اللهم و بحمدك و استغفرك و اطوب الیكMı, ey ra va; ‘Ino seni yo zikir o, tı tıma wuneni?’ Ey -sılom Allê ey sera bo- va; ‘Ino zıkır, elemetêko mı sureya Nasr dı di seba ay o!’ 

Zey Ummu Seleme u İbn Mes’ud sahabeyi riwayet keni ki Peyğamberi ma kelimeye ki tede ‘hemd, istiğfar u tobe’ esto zaf wendên![6]

·  Ina sure dı ‘fetih’ ra mırad, serfıraziya yo herbi’ niyo. İta dı o wext ra behs esto ki dışmeni hıni nêeşkeni Bısılmonon ver bıveciyen u zaferê İslomi her hetê ‘Erebiston dı ‘ilon biyo. Tayi mufesiri voni ‘Ina sure dı fethê Meke ra behs esto.’ La raşt hına niya. Meke, hicret 8 serr pê fetıh biyo, ına sure hicret ra 10 pê nazil biya. Riwayetê İbn ‘Umer u ibn Nebhani ra yeno fom kerdış ına sure dı qesdê fethê Meke çin o. Fethê Meke ra pê zey Taif tay cayon dı muşriki hema bıbi. Çı wext herbê Taif u Huneyn ra pê İslom her hetê ‘Erebiston dı hukum guret xu dest, fetih bı temom. Her het ra insoni qefle qefle omeyi dinê Homayi ser.

·  Çı wext Bısılmonon Meke feth kerd dıma herbê Taif u Huneyn qezonç kerd hıni luekê ‘Erebiston dı yo dışmen nêmend. Hin o wext ome ki insoni yo dı teni nê qefle qefle beni Bısılmoneyi. Ino weziyet sare serra 9. ra heta serra 10. dewom keno. Her hetê ‘Erebiston ra insoni qefle qefle yeni dinê İslomi qebul keni. Seba ınay ra ına serr, tarix dı ‘serra heyeton’ yena zonayiş. Wext zeg Peyğamberi ma şıno Hecê Xatırwaştışi u uca dı a xutbeya menşur dono hemınê ‘Erebistoni bınê beyrağê İslom dı ome bi yoca u welatê bısılmonon dı tek muşrik nêmendı bı.

·  "Hemd" ra meqsed, Homayi ri hemd u şıkır kerdış u pê nomeyonê Ey wesıfnayış o. "Tesbih" ra meqsed ına wa;  Homa, her kemi u qısur ra dur o. İta dı Homa, vono ‘Eg Allê yo ni’met da tu, tu yo zuari ra xelısna, ardımê ey her het ra resa tu Ey ri pê zerrweşi hemd biker u pê nomeyonê Ey ê rındon Ey tesbih biker!’ Hemd yeno ına me’na:

Ri ‘erdo çendêk weşi, rındi, ni’met, serfirazi u holi esti Homay ra yi. Eg hına wa, wesıfnayış u wesıfdayiş teyna Ey ri beno. Hemd, teyna qey Ey o. Ey inson, tı zi qey ini bexşişon u ni’meton ey ri şıkır biker; pê qelbê xu ınay tesdik biker u pê fekê xu ınay vac!

·  Ey Muhammed u şexsê ey dı ey Bısılmoneyi! Gera şıma tıma Rabi xu ri dua bıkerên! Bela bena ki a gıroni ha şıma mıl da u a mesuliyeta ki ha şıma sera wa ca ardışê enon dı şıma sıst mendi, şıma yo heta kerd dua bıkerên ki wa Homa şıma efu bıkero. Dua u istiğfar, beynatê insonon dı qey terbiye yo wesile yi. Yo inson, ına dınya dı çendêk zuari vineno wa bıvino, qey dinê Homayi çı zehmet onceno wa bıonco geraka wa ınay nêvaco; ‘Wıllê, mı zaf zuari diya u mı zaf zehmet onto. Mı heqê Homayi ardo ca. Bilaeqs gera inson tıma vaco, ‘Verê nimetonê Homayi dı ez çı bıkeri tay o. Gera her tım ez Ey ri şıkır bıkeri. Bêla bena ki ca ardışê mesuliyete xu dı mı ra hetayi peyda biyi, yo qısur vıraziyayo u mı yo xeta kerda seba ınay gera ez Homayi ra efu bıvazi, ez Ey ri dua bikeri.’

Peyğamberi Homayi Hz. Muhammedi ra zêdyer tuı kes nêeşkeno rayırê Homayi dı xebat bikero u zuari u zehmet ver tehammul bikero. Eg wı, verê piltiya u ni’metoni Homayi dı xu kêm u xetakar vineno istiğfar keno geraka insoni bini her tım verê Homayi dı kemiya xu bızoni u istiğfar bıkeri. Yo ‘ewdi ser heqê Homayi endêk zaf o yo ‘ewdı zi nêeşkeno heqê ey bıdo. La kom tıma Homay ri hemd bikero, ni’metonê ey ver şıkır bikero, xetayoni xu ra tobe bikero Homa waharê rehm u şıfqe yo.

 


[1] Müslim, Neseî, Taberanî, İbn Ebi Şeybe, İbn Merduye

[2] Tirmizî, Bezzar, Beyhakî, İbn Ebi Şeybe, Abd b. Humayd, Ebu Ya'la, İbn Merduye

[3] Ahmed, İbn Cerir, İbn Münzir, İbn Merduye

[4] İbn Ebi Hatim, İbn Merduye

[5] Buharî, Ahmed, Tirmizî, İbn Cerir, İbn Merduye, Beğavî, Beyhakî, İbn Münzir

[6] İbn Cerir, Müsned-i Ahmed, İbn Ebi Hatim

Di debarê nivîskar de

Têhev

16

Gotar

Ê Berê SUREYA KÂFİRÛN
Ê Li Pey

Şîroveyên ku tên nivîsandin ne nerîn û fikrên me ne û bi tu awayî me temsîl nakin. Berpirsiyarê şîroveyan kesên ku şîroveyê dike ye.