چما ئەم وها سەفيل و موفليس و زەليل مان؟

Article

 

هەڤپەيڤينا جڤاكا كوردان بسەيدايێ بَدِيعُ الزَّماَنْڕَه: ڕەچەتا كوردان -۳۲

بسم الله الرحمن الرحيم

 

س: - كەتيە سەر زمانێ خەلكێ سوج تاڤێژن سەر زەمان ﴿گەلۆ شيكايەتكرنا ژ زەمانو دەورێ نابە ئيحتيرازا صەنعەتێ بەديع كو صانعێ ذوالجلال چيكريە؟﴾

ج: - ﴿نا خێر، قەطعي نە وسايە! بەلكي مەعنا وێ ئەڤە: كەسێ شيكايەتكرۆغ دبێژە؛ ئەوتشتێ كو ئەز دخوازم و حالێ كو كێفا من ژێڕە تێ علمێ ئيلاهي ژێڕە نە حازرە. ئەڤ عالەما كو بقانونێ ئيلاهي دمەشە خوەستەكێن من و كێفا من قەبول ناكە﴾

﴿ئو عينايەتا ئيلاهي كو ژ زەمانڕە قانونا چێ دكە جەوابەك كو خوەستەكێن من قەبول بكە نادە﴾

﴿ئو ئەو زەمانێ كو بئيرادا خوەدا تەعالا دشوغولە نە موناسبە ژبۆ پێكهاتنا خوەستەكێن من﴾

﴿ئو حيكمەتا ئيلاهي لگۆرا مەصلەحەتێن عومومي هاتيە سازكرن، شئوناتێن ئيلاهي ژبۆ فێدا عالەمێ كار دكن، ئەو ژي بخوەستەكێن من نە ڕازينە﴾

﴿ژبەر ڤان هەرچار سەبەبان بموهەندسيا عەقلێ مە ئو بئيشتاها هەوەسێن مە ڤێ عالەما مەخلوقا ژقودرەتا ئيلاهي نكارە تشتێ ئەم دخوازن ژمەڕە ژێكە﴾ ژبۆ مەرەڤ تشكي بدەست بخە ئيشتاهو هەوەس بتەنێ نەبەسن. هەگەر ئاليكاريو ئيرادا رەببێ عالەمێ نەبە بعەقلێ خوە ئو بزانەبونا خوە مەرەڤ نكارە خوەستەكێن خوە بقورفينە. هەگەر خوەدا بێ ڕزا خوە تشكێ ژڤان خوەستەكان بدە ژي ئينسان نكارە وي ددەستێ خوەدە بهێلە، هەگەر ئەو تشت ژ دەستێ وي بكەڤە ئينسان نكارە وي ژئەرضێ ڕاكە، چمكي خوەدا پێ نە ڕازيە.

﴿بەلێ، ژبۆ كو شەخصەك هەوەسا خوە بشكينە دائيرەكي كو پڕ فرەو مەزنە نايێ سەكناندن﴾ ئەڤ كائيناتا بڤێ مەزناييا خوەي عەجێب ژبۆ هنك خوەستەكێن كو نە موناسبێ قانونێن وێنە نابە كو گەڕا خوە بگوهەڕينە

س: - ﴿گەلەك عالم و شاعر هەنە ئيدارەڤانێن زەمانێ خوە ددەرەجا ئيفراطێدە مەدح كرنە. حال ئەوە كو تو گەلەكێ وان ئيدارەڤانان ظالم دبيني. دێمەك وان عالمو شاعرێن كو وان مەدح كرنە نەقەنج كرنە﴾

ج: - ﴿وَلَوْ لَا خِلَالُ سُنَّةِ الشِّعْرِ مَا دَرٰى * بُنَاةُ الْمَعَالِي كَيْفَ تُبْنَى الْمَكارِمُ. يانى: ئەگەر نە ژوان قەنجيێن كو علمێ شعرێ ددە مەرەڤ بونا، وان كەسێن كو ئەخلاقێ مەزن بينا دكن وێ نزانبونان كو قەنجي چەوا تێ كرن. لگۆرا ڤي قاعيدەيى نيەتا وان عالمان و شاعران بحيلەكە خوەشك وان ئيدارەڤانان ژخەرابيان مەنع بكن، ئو ژبۆ كو وان هينى پێشبازيا قەنجيان بكن بەخشيشەك شاعرتيێ دانە وان. فەقط بسەبەب كو ئەو بەخشيش ژسەر پشتا مللەتكي هاتيە سطەندن وان عالمان ژي دظولمێ گەڕيانە﴾

 ﴿دێمەك هەر چقاس نيەتا وان قەنج بويە ژي دعەمەلدە نە باش كرنە﴾

س: - ﴿چما نەباش كرنە؟﴾

ج: - ﴿چمكي وان عالمو شاعران د قەصيدە و هنك تەئليفێن خوەدە قەنجيێن قەومەكي مەزن تالان كرنە ئو دانە دەستێ ظالمەكي، وەك هاوێ كو ئەو قەنجي وي ظلمي كربە دانە نيشاندان﴾ د تەئليفێن خوەدە قەنجيێن مللەت ژمارتنە ئو ژئيدارەڤانانڕە گۆتنە "ئەڤ تەڤ قەنجيێن وەنە، مللەت ژوەڕە مننەتدارە"

﴿دڤێ نوقطەيێ دە بنەزاني ژظولمێ ڕە لچەپكا خستنە﴾ پەسنێ وێ دانە.

س: - ﴿ئەم كورد قەلبەێ مە تژە جەسارەتە، حەتتا جەسەدێ مە تەڤ تژە جەسارەتە، حەتتا بەلكي ئەگەر كو فرە ببە، بقاسي ڤان تەحتێ وەك چيا مەزن كو بونە قەلعە لدورا مە جەسارەتا مە هەيە. ئو سەرێ مە تژە زەكايە. ئو سنگا مە تژە غەيرەتە. ئو بەدەنا مە و عازايێن مە تژە ئيطاعەتە. ئو بقاسي كو نەوالان بجان بكە و چيايان بخەملينە فەردێن مە هەنە. چما ئەم وها سەفيل و موفليس و زەليل مان؟ ئو هەم ئەم دڕێ دە ژي مان. ئێ كو لتەرەققيێ سواربون مە عجقاندن و بەر بئيستيقبالێ ڤە بازددن دچن. مللەتێن جيرانێ مە ژمە هندكترن ئو قووەتا وان ژ ئامە كێمترە ژي ژمە دبهرن. اِنَّ رِكْسَهُمْ يَغْلِبُ طاهِرَنا: نەجاسەتا وان بسەر پاقژيا مەدە غالب دەردكەڤە﴾ بهەر هاوي دپێشيا مەدەنە، ئەڤ چەوا چێدبە؟

ج: - ﴿دمەشروطيەتێ دە هێژى دەريێ تۆبێ ڤەكريە ئو ئێ كو تۆبە دكن گەلەكن﴾ هون ژى گەر دخوازن پێشدە هەڕن ئو بگهيژن ئاستا جيرانێن خوە گەرەك دەسەلاتا وە هەبە ئو گەرەك مەشروطى بە، ياني گەرەك بدەستورا ئيسلامى ڤە گرێدايبە

﴿حەقێ من تونەيە ئەز بسەرۆكێ نها ڕە بغەييدم ئو زەمما وان بكم. ئەز كەڤرێ خوە داڤێژم ئێ پاش. گەر خاطرێ هنكان بشكێ ژي برا من مەعزور ببينن. بەس برا خاطرێ ئيسلامێ نەيێ شكاندن. چمكي خاطرێ دين و مللەت ژ خاطرێ وان (ئێ كو دين بتشكي ناحەسبينن) بلندتر و بقيمەتترە﴾

﴿يەك ژ سەبەبێ وێ بپاشكەتنا كو هو دپرسن ئەڤە: هنك ئيدارەڤان ئو هنك ملليەتفرڕشێ سەختەنە كو بنەدروستي ئيدديعايا فەداكاريا دربەر مللەتدە دكن، يان ژي هنك شێخێن سەختەنە يێن نەئەهل كو دەعوا وەليتيێ دكن﴾

ژبەرێ ڤە ئێ كو بونە سەبەبێ بپاشكەتنو عەجقاندنا مسلمانان ئيدارەڤانێن نەئەهل و عولەمائێ سوء بونە. ئيرۆ ژي سەبەبێ كو عەقيدا ئينسانان خەرابويە ئو ددن پەي نەيارێن خوە ئەڤ هەردو صنفن. ﴿بەس ڤێ سوننەتا سەييئە كو موخالفي سوننەتا سەنييەيە ژي خەرابيێن ظولما دەولەتێ نە﴾

ئيدارەڤانێن نەئەهل ئو عولەمائو مەشايخێن سوئو نە ئەهل ژ دەولەتێ قووەت دستينن، دەولەت وان كەدي دكە.

س: - ﴿چەوا﴾ ياني؟

ج: - ﴿چمكي ژبۆ هەر مللەتكي حاووزكي (مەعنەوي) هەيە كو دويدە جەسارەتا وي مللەتي شەكل دستينە ئو تێدە ناموسا مللەت تێ محافەظەكرن ئو قووەتا وي تێدە دجڤە. ژبۆ هەر مللەتكي خەزينەكي (مەعنەوي) ژي هەيە كو دوێدە سەخاوەتا مللي شەكل دستينە ئو مەنفەعەتێن عمومي تێن تەئمين كرن ئو مالێ زێدە تێدە تێ خزنكرن﴾

﴿ها ئەو هەردو قسمێ سەرۆكان بزانەبون يان بنەزاني ددۆرا وي حاوزي ئو وێ خەزينێ دە قولك ملك ڤەكرن﴾ ئيدارەڤانێن خەراب و عولەمائێ سوء چاڤكانيا شەرەفا مللەت بەر بخوەدە كشاندن، خەزينا دەولەتێ ئو مالێ كو مللەت ژبۆ دين ئينفاق دكە بەر بخوەڤە ڕژاندن، دچاڤێ ئينساناندە موقەددەسات بێ قيمەتكرن ﴿هاڤێنا بەقايا مللەت ئو ماددا حەياتێ (خونا ئينسانا) كشاندن. حاووز زواكرن ئو خەزينێ ڤالاكرن. گەر وها دەوام بكە وێ دەولەت بملياران دبن دەيناندە بمينە ئو وێ هەلوەشە﴾

ئامر و عالم نەبن نابە. بەس هەلبژارتنا وانو دەسەلاتداريا وان بدەستێ مللەتە، گەرەك مللەت ئامر و عالمێن خوە قەنج بنەقينە، چمكي دناڤ واندەژي قەنجو خەراب هەنە. چەوا كو سەبەبێ پێشڤەچونێ ئەون سەبەبێ ژهەڤكەتنو عجقاندنا مللەت ژي هەر ئەون.

Di debarê nivîskar de

Têhev

31

Gotar

M. ‘Ebdussamed ‘Hilmî

  • Çima Em Wiha Sefîl û Muflis û Zelîl Man
  • چما ئەم وها سەفيل و موفليس و زەليل مان؟
  • بگوهێ قەلبێ خوە گۆداري بكن ئو بچاڤێ عەقلێ خوە بنەڕن
  • SERÊ XWE RAKIN BÊJIN TU RAST DIBÊJÎ
  • سەرێ خوە ڕاكن بێژن تو ڕاست دبێژي ئو هون ژ گۆتنا ڤێ گۆتنێڕە دەيندارن سەرێ خوە ڕاكن بێژن تو ڕاست دبێژي ئو هون ژ گۆتنا ڤێ گۆتنێڕە دەيندارن
  • HEVPEYVÎNA CIVAKA KURDAN BI SEYDAYÊ BEDÎUZZEMAN RE
  • بهەركەسيڕە مەيلا دينێ ئيسلامێ پەيدا بويە
  • NÛRA DILAN JÎ NERMÎYÛ MERHEMET E
  • هەڤپەيڤينا جڤاكا كوردان بسەيدايێ بَدِيعُ الزَّماَنْڕَه
  • Î’layê Kelîmetullah Bi Pêşveçûnê Ve Girêdayı Ye
  • ئيعلايێ كەليمەت الله بپێشڤەچونێڤە گرێداييە
  • ئەم هاي ژخوە نەمان ئو مە ڕيعايەتا تەدبيران نەكر
  • Di Dinya Me Ya Îro De Înqîlabek Dunyewî û ‘Ecêb Heye
  • ددونيا مە يا ئيرۆ دە ئينقيلابەك دونيەوي ئو عەجێب هەيە
  • Wekhevbûnî Ne Di Fedl û Şerefê de...
  • وەكهەڤبوني نە دفەضلو شەرەفێدەيە، دحقوقدەيە
  • Hurriyeta Me Wê Bibe Fecra Sadıq Ji Bo ‘Alema Îslamê
  • حوڕيەتا مە وێ ببە فەجرا صادق ژبۆ عمومێ عالەما ئيسلامێ
  • Hurriyeta Ğeyrîmusliman Şu’bek Ji Hurriyeta Me Ye
  • حوڕيەتا غەيري مسلمان شوعبەك ژ حوڕيەتا مەيە
  • HURRIYET; XUSÛSIYETA ÎMANÊ YE
  • حوڕيەت؛ خصوصيەتا ئيمانێيە
  • Hurriyeta Li Hember Însan...
  • ڕەچەتا كوردان
  • Rafiziyê Huriyetê Kolê Nefsê Ne
  • ڕافزيێ هەرتشتي هەنە ئێ حوڕيەتێ ژي كۆلێ نەفسێنە
  • Yan Xîlafeta Şer’î Yan Jî Îzmîhlala ‘Umûmî
  • يان خيلافەتا شەرعي يان ژي ئيزميحلالا عمومي
  • Em Li Şerî’etê Xwedî Derkevin...
  • ڕەچەتا كوردان
  • Hevpeyvîna civaka Kurda Bi Seydayê Bedî’uzzeman re
  • Ê Berê بگوهێ قەلبێ خوە گۆداري بكن ئو بچاڤێ عەقلێ خوە بنەڕن
    Ê Li Pey Çima Em Wiha Sefîl û Muflis û Zelîl Man

    Şîroveyên ku tên nivîsandin ne nerîn û fikrên me ne û bi tu awayî me temsîl nakin. Berpirsiyarê şîroveyan kesên ku şîroveyê dike ye.