SUREYA TEBBET

Article

 

 

تَبَّتْ يَدَٓا اَب۪ي لَهَبٍ وَتَبَّۜ ﴿١﴾ مَٓا اَغْنٰى عَنْهُ مَالُهُ وَمَا كَسَبَۜ ﴿٢﴾ سَيَصْلٰى نَاراً ذَاتَ لَهَبٍۚ ﴿٣﴾ وَامْرَاَتُهُۜ حَمَّالَةَ الْحَطَبِۚ ﴿٤﴾ ف۪ي ج۪يدِهَا حَبْلٌ مِنْ مَسَدٍ ﴿٥﴾

1-                      Wa desti Ebû Lehebi wışki bi! Xora biyi wışk!

2-                      Nê malê ey fayde da cı nê zi kerdeyê ey.

3-                      Wı nızdi ra kuweno miyonê adırêko kılın!

4-                      U ciniya ey (semedê o adıri) kueli oncena!

5-                      Mılê ay dı resneyêko lifanê xurmayan ra muniyaye esto.

 

Ina sure, Mekke dı nazil biya u ponç ayet a. Qey sebebê nazil biyayişê ına sure hına yo riwayet esta: “Çı wext ayetê وَأَنذِرْ عَشِيرَتَكَ ٱلْأَقْرَبِينَ / Eqrabayi tuyê ki tu ra nızdi enan iqaz biker!’ nazil bi, Peyğamberê ma şı qılê Safa u veng da qom u eqrabayê xu. Qom u eqrabayê ey omeyi. Ebu Leheb zi ome. Hz. Muhammed aleyhi selam pê sotêko berz enan ra persa:

-Eg ez xeberê dışmenêk ya sersıba ya zi şonêk ra erzeno şıma ser bıdi şıma mı tesdiq keni? Ê zi yo fek ra voni:

- Ma tu tesdiq keni!

Çımki Muhammed aleyhi selam, miyonê yın dı bıbı pil u enan wı hol şınasneni. Ê zoni ki ey çırre qala zur nêvatıbi u yo kes nêxapıtı’b. Leqabê ey ‘Muhammed’ul Emin’ zi enan nabı pa. Cewabê enan ser Peyğamberê ma vono:

-  Ez qey xeber dayişê ezabêko ho şıma ver do wezifedar o!

Ino iqazê Peyğamberi ser Ebu Lehep qereno u vono:

-  Tebben leke! Gunakê tu, tı qey ıno çi veng da ma! U war ra yo kerra geno ki bışeqno Peyğamberi ma; labelê Homa mısade cı nikeno…”[1]

Ina sure dı zot diyawa Ebu Leheb ri, Seba ınay nameyê ına sure biyo Tebbet. Ebû Leheb, lacê Awdılmıtalibi yo u apê Peyğamberi ma yo. Nameyê ey raştıqin Awdıl’uza yo. Voni riyê ey berikyaye bı u wext hêrs bıbên alışki ey biyen sur. Ino sebeb ey ra vatên Ebu Leheb!

Ebu Lehebi, de’wayê peyğamberti ra ver bırarzayê xu Hz. Muhammed ra zaf heskerdên; hetta seba ıno heskerdışi dı keynayi ey, wırdi lacanê xu ri waştı bi; labelê çı wext Hz. Muhammed aleyhi selami peyğambertiya xu kerd eşkera Ebu Lehebi u lacanê ey ıno gure xerıbna; çunki Muhammed aleyhi selami vatên:

-  Hemeyi insani zêpi yê, yo kes yo kesi ra ver niyo. Kom hetê ehlaqi ra baş u rındı bo, Homayi ri ewdi bikero o ho ver do u hetê meqam ra berz o.’

Hz. Muhammed aleyhi selami qala raşt vatên u behsê imani kerdên. İni çiyi weşê Ebu Lehebi u zobina muşrikanê Mekke nêşini. Ebu Leheb u pili Mekkeyi qurre u zengin bi, merdumi feqir u miskini xu ra cêr diyen u zêpi depıştışê xu u ıni merdıman enan ri gıran omên. Ino rıd ra Ebu Lehebi u muşrikanê Mekke, Hz. Muhammed ri dışmenti kerdên.

Riwayet biya ki Peyğamberê ma çı wext suk, kuçe u zobina cayan dı insanan ra qala raşt bıvatên u tebliğê dinê Homeyi bıkerdên Ebu Lehep ey dıma şiyên u ê ki doruverê Peyğamberê ma de yê enan ra vatên:

-  Ino merdum, bırarzayê mın o! Wı şıma xapıneno u qala zur vono, gueş medên cı![2]

Ebu Lehebi tıma dışmenanê Hz. Muhammedi dı nıştên ru u vıreştên, pa enan hereket kerdên, ey pa ciniya xu ya Ummi Cemile eza u cefa dên Peyğamberi ma.

1-      Wa desti Ebû Lehebi wışki bi! Xora biyi wışk!

Ina ayet dı wışk biyayiş, mecaz yo me’na dı şıxuliyayo. Ino ifade yo zot a. Ma kelimeyê تَبَّ ra fomkeni ki ına zot yena ca u omiya ca zi.    

Ebu Leheb, serra 2. ınê Hicret dı nêweşiya awleyi kono, seba ına nêweşi nêeşkeno şiyero Herbê Bediri; labelê heta ey dest ra yena paşt dono kafıranê Mekke. Herbê Bediri Muslımani qezanç keni, ına Ebu Leheb ri zaf gıran yena u zaf qehıryeno u ına xeber ra yo hefte cuwa pê mıreno. Vani ki çı wext Ebu Leheb nêweşiya awleyi kuweno her cayê leşa ey bena bırin u buy kuwena cı; seba ınay nê ciniya ey nê zi oladi ey nêeftareni duşê ey ra şiyên, şıni merduman ani pê peran tırmê ey weradoni u beni zey kutıkan erzeni çalêk.

 Mergê ey ra pê keynayê ey u dı lacê ey zi fethê Mekke ra dıma beni Muslımani.

 

2-      Nê malê ey fayde da cı nê zi kerdeyê ey.

Ebu Leheb, weharê mal, olad u meqamı’b. Ey vatên belka ez tıma pê mal, olad u şeref xu xelısneno; labelê ına hem qey hem zi kom ki ıno fıkır do qey ey yo xap a. Belka insan, ına dınya ca ca pê mal, olad, meqam u şeref xu ri bıeşkayo tay çiyan qezanç bikero; labelê a dınyaya bin dı nê mal nê olad nê zi meqam insan nêxelısneni. İnsan teyna pê ‘ibadet, holi u ehlaqo weş xelısiyeno.

Nê malê ey fayde da cı nê zi oladanê ey eşkayi ey a nêweşi ra bıxelısnên! Wı pê a kerdeya xırab hem ına dınya dı bı rısway hem zi axiret dı beno rısway.

 

3-       Wı nızdi ra kuweno miyonê adırêko kılın!

Ebû Leheb, apê Peyğamberê ma bı. Gereka ey dusturê eqrabati ser paşt bıdên bırarzayê xu u wı dışmenan ra bıpawıtên; labelê Ebû Lehep hına nêkerd! Ey u ciniya xu tıma eza u cefa dênê Peyğamberi ma. Ina ayet zi peniya ıno kurmo xırabi dona.

Ebu Lehep, qey Peyğamberi ma u Muslımanan dışmenêko ğıdar bı. Ey destê ra çı xırabi bıomên ey a xırabi kerdên. Hına ki Qur’an dı dışmenanê Peyğamberi ma ra teyna nameyê Ebu Lehebi yo ayet dı eşkera viyereno. Eger Peyğamberê ma yo rayır ra bışiyên ey u ciniya xu tele kerdên ru, insanan ri heq bıvatên Ebu Lehebi ver cı veciyen u qal kuweni Hz. Muhammed aleyhi selami. Helbet o dışmenê İslamiyeti biyê ezabê dınya ezabê axiret zi vineno. Ina dınya dı wı pê nêweşiya awleyi merd bı tırm u axiret dı zi kuweno adıro kılın.

 

4-      U ciniya ey (semedê o adıri) kueli oncena!

5-      Mılê ay dı resneyêko lifanê xurmayan ra muniyaye esto.

Ummu Cemila ciniya Ebû Lehebi, keynaya Herbi u waya Ebû Sufyani ya. Tayi mufesiri voni ına cini, zemê insanan kerdên, beynatê insan dı qal ardên berdên u beynatê enan xerıpnên u tayi zi voni ına cini her şew bır u tele dên ari u berdên eştên rayıra Peyğamberi ser. Taberi wırdi riwayetan ra zi behs keno; labelê me’naya yoyın tercih keno. Ina me’na ser ita dı ontış u kırıştışê kueliyan dı me’naya mecaz esta. A cini xırabi, guna u xetayanê xu kena bar u qey adırê Cehermeyi xu ri kueliyan kırışnena.  

Ina cini, tıma xu wesıfnên u vatên ‘Ez bı Lat u Uzza ser suand wunena yo gılarzeyê mı zerin esto ez ey kena wuerde u qey dışmentiya Muhammedi serf kena.’ Ina ayet zi hına izah biya ‘A cini axiret dı herındê gılarzeyo zerin adır ra yo resne kena xu mıl ra.’

Ma ına sureya Tebbet ra ına ders geni ki kom din u Peyğamberi Homey ri dışmeni bikero wı zi kerdeyê xu vineno u kuweno adırê Cehermeyi. Eger kom, hem ına dınya u hem zi axiret dı sılometi u xelasi wazeno wa tabi bıbo Peyğamberi ma u rayıra heq teqib bikero. [3]

 

 



[1] Belazuri, Ensabu’l-Eşraf, I,118.

[2] Qurtubi, XX, 236

[3] Bıonên; Tefsirê Kur’an Yolu Cilt:5, ripel: 710-712

 

Di debarê nivîskar de

Têhev

17

Gotar

Ê Berê SUREYA NESR
Ê Li Pey

Şîroveyên ku tên nivîsandin ne nerîn û fikrên me ne û bi tu awayî me temsîl nakin. Berpirsiyarê şîroveyan kesên ku şîroveyê dike ye.