HEVDÎTINA BI XÊRÎYE AKÇÎL RE 2

Article

Min Bavê Xwe Ji Mirinê Xelas Nekir
Bavê min ji min ra got: “Qîza min! Here bal Miftîyê Gêncê û xwe bide naskirin. Selamê min jê re bibêje. Bi xatirê hevaltî û dostanîya me ya berê, jibo min ji vir xelas bike, çi lazim e bira bike.” Min baz da, Miftî li cîyê xwe bû. Ez girtim hundir. Min xwe bi Miftî da naskirin û tiştê ku bavê min ji min ra gotibû, min jî bi wê sebîtîya xwe û bi dilşewatî jê re got. Miftî li halê minê perîşan nihêrî. Jibo xatirê halê minê perîşan û tengasîya ku bavê min tê da ye, ji çavên wî hurik hurik hêstir hatin xwarê. Min ji xwe xeberdana xwe bi girî destpê kiribû û heta dawîyê bi girî û bi hêstirê çavan dewam kiribû. Bavê min xwedî mal û serwet bû. Camêr û dest vekirî bû. Kesê ku li herêmê nanê wî nexwaribe, çay û qehwa wî venexaribe tunebû. Ew Ehmed Axa bû û qedrê wî dihat zanîn, dihat naskirin.
Miftî ji dil axîn kişand. Pirr mehzûn bû. Ji min ra wiha got; “Qîza min, xelasbûna bavê te ji vir ne mimkûn e.” Di serî da bersivkî wiha cemidî da destê min. Paşê weha li xeberdana xwe dewam kir: “Rojekî ez li cem îdarevanê dewletê yên navçeya Gêncê bûm. Xizmetçîya Riza Beg, yan pîrekek (Riza Beg, kurê apê bavê min bû.) hat hizûrê û ji îdarevanan ra wiha got: “Ehmed Axa mehkûma xwedî dike û ji hukûmetê vedişêre.” Li ser gilîyê wê pîrekê, îdarevanan navê bavê te di deftera kesê kuştinê de nivîsandin. Ji lew kê jî berdin bavê te bernadin, ewê wî bikujin.” Miftî jibo bavê min nikaribû tiştekî bike ji xeyrî hêstirên çava. Tu hêvîkî min li ba Miftî nema û bi çavê girî ez derketim derva. Bi ‘ecele ez çûm ba bavê xwe. Min vê bersiva Miftî ya bê umîd û çaresizîya wî da bavê xwe. Leşkera ji min ra muşkîlat dernexist. Min piştî bersiva Miftî da bavê xwe, ez li hêvîya ku bavê min navê hinek însanê dinê bi qûwet bide min û ez herim rica bavê xwe ji wan jî bikim bûm. Belê bavê min destê xwe yê rastê da ser enîya xwe, serê xwe bilind kir, berê xwe da ‘ezmana û wiha got; “Teqdîra Xweda li ser ser û çava.” Paşê bi dengek bilind, kelîma tewhîdê xwend. Leşkera bi ‘ecele bi milê min girtin û min avêtin derve. Min bavê xwe car din nedî. Em zarok û pîrek serbest berdan. Belê du pîrek ku navê wan herduya jî Emîne bû bi me ra bernedan. Ew di wê malê de hiştin. Paşê bavê min xwe dighîne wan û wesyêta xwe dinvîse dide wan jibo bighînin me. Wan pîreka jî wesyêta bavê min gihandin me.

Min Dest Ji Bavê Xwe Nedikir
Eskeran, zarok û pîrek derxistin derve. Tu merivê kesî ji me li wan dora tunebû. Ez jî sebîyek qîzîn bûm û ne li gundê xwe hatibûm girtin. Ji ber wî qasî kesê ku li navçê li min xwedî derkeve tunebû. Piştî ku em derxistin derva, destê min ji bavê min nebû. Minê çi bersiv bida bavê dîya xwe. Navê rojê bû. Li navçeya Gêncê heyat sekinîbû. Kesê ku hatibûn kuştin, ji xwe hatibûn kuştin. Kesê ku revîyabûn ji xwe revîyabûn. Kesê ku li malê xwe mabûn ji tirsa newêribûn derkevin sikaka jî. Ez li hember wê mala ku bavê min tê de girtî bû, li qeraxê rê rûniştim. Li malê dinhêrim, bavê xwe tînim bîra xwe û hêstira dibarînim. Pîrekek din jî hat nêzî min rûnişt û wê jî wekî min li wê malê dinhêrî û hêstir dibarandin. Her yek ji me bi derdê xwe va mijûl bû, kesî ji me li kesê din nedipirsî. Leşker li wan dera diçûn û dihatin. Ez û wê pîrekî bi si’etan li wir man û bi cîkî da neçûn. Lê belê tiştek ji destê me nedihat. Berî ku tarîtîya şevê bikeve erdê em ji wir rabûn û çûn.
Piştî çûna me bavê min û kesê zilamê ku li cem wî ne, di zemanekî kin de wan bi hev va girê didin û dibin dervayê navçeyê, wan di newalekî de bi singûya şehîd dikin. Rojekî şivanek pezê xwe li wan dora diçêrîne û leqayî cinazê wan tê. Ji dûr da dengê nalîna însanekî dibihîze. Li alîyê deng diçe, dinhêre ku ji deha zêdetir însan di newalê de hatine kuştin. Yek ji wan di binê ceseda da birîndar filitîye, lê belê birînê wî giran in, nikare bi xwe ji binê wan ceseda derkeve. Ji şivên hêvî û rica dike jibo wî ji bin ceseda derxe, pê re alîkarî bike û wî ji wê derê dûr bike. Şivan qet lê nanêre, wî birîndarî di wî halî de dihêle û ji wir dûr dikeve. Diçe gund jî behsa wî birîndarî ji kesî ra nake. Xelkê me ewqas hatibûn tirsandin û qutifandin û pirnisandin. Kesî newêribû ji tirsa canê xwe li kesî xwedîtî bikira. Carna newêribûn li cesedê însanên malbata xwe jî xwedîti bikin. Ew birîndar jî bi nalîna birînên xwe bi roja di wê newalê de di ber rih da dimîne û paşê can dide.
Heywanên Çolê, Zirar Nedan Cesedê Bavê Min Û Hevalê Wî
Cesedê bavê min bi tevî kesê pê re hatin kuştin di wê newalê de, di ser dilê hev de bêxwelî û nixamtin man heta salekê. Zivistan bi ser wan de çû. Berf û baran bi ser wan de hat. Gur û rovî û kelb digel birçîbûna xwe ya zivistanê pirr bi ser wan de çûn, lê belê qet tiştek bi bedena wan şehîda nekirin. Bi hurmet di ber cesedê şehîda ra derbas dibûn û diçûn. Ev hurmeta heywanên kovî ji cesedê şehîdan ra hereketeke mu’cîzewarî û ecêbek giran bû.
Kekê min Muhemmed Riza, piştî salekê çû ku cesedê bavê min bîne ba me û defin bike. Bi xwe ra melakî jî biribû. Kekê min bo daxwaza alîkarîyê çû gundê Kuparê. Lewra kekê min cîhê cesedê wan baş nizanibû. Ew gund nêzî wan bû û gundîyên wî gundî cîhê wan dizanibûn. Ji gund tu kes newêribû bi wan re here cîhê ceseda û alîkarîya wan bike. Paşê şexsek ji gund çûyîna bi wan re qebûl dike. Kekê min, mela û şexsek ji gund çûn cîhê qetlî’amê. Di ser kuştina wan de salek derbas bûbû, lê belê tiştek bi cesedê wan nebûbû û cesed mîna xwe bûn. Kekê min û mela, kindirê destê wan vedikin. Kekê min dixwaze ku cesedê bavê min bîne ba me, belê mela qebûl nake û dibêje ew çala han ji wan re diha maqûle. Kekê min jî qebûl dike. Temamê ceseda ji hev vediqetînin. Benê destê wan vedikin. Her yek ji wan berê wan didin qiblê û di ber hev da defin dikin. Xwelîyê davên ser wan, wê derê ji wan re dibe mezelek komî.
Piştî bavê min, dîya min bi tevî yetîmên xwe bê çare, bê war û cî ma. Kesekî bi me ra alîkarî nedikir. Ez û dîya xwe em li dora deh gunda gerîyan, kesî di gundê xwe da cîh neda me. Di nav gunda da tirsekî mezin ji xwe hebû, pê re xela jî çêbûbû. Lewra leşkera pirê gunda şewitandibûn. Temamê heywanê biçûk û mezin biribûn. Di destê kesî da xwarinekî zêde tinebû. Xelkê naskirî û dostê bavê min jî nedixwestin zexîra xwe bi me ra parve bikin. Lê belê di zamanê bavê min da ji wan tu kes nemabû ku bavê min qencî li wan nekiribû. Ew roj li yetîmê bavê min nedinihêrîn. Navê wan gundê ku em çûnê û em qebûl nekirin hinek jê wiha bûn; Xerîb, Tekoran, Koruk, Madran, Çapan… Paşê gundê Madrekê em qebûl kirin. Qebûlkirina me ya gundê Madrekê jî bi vî hawayî çê bû. Ji gundê Madrekê bi navê Derwêş Axa, însanekî qenc hebû. Piştî daleqandina Şêx Se’îd li ser heyf û de’wa wî derket çîyê û têkoşîn kir. Ew qûmandan û serê mucahîda bû. Seh kiribû ku malbata me gund bi gund digere, kes me nahewîne. Xeber ji malbata xwe ya ku li gundê Madrekê dima ra şand, jibo em bigrin ba xwe, tembîh kir. Wan jî li ser tembîha wî em girtin ba xwe. Pîreka Derwêş Axa, pirr ji me ra baş bû. Li ser xatirê mêrê xwe me jî perçekî ji malbata xwe dihesiband. Me li wê derê xerîbî qet nekişand. Paşê pîreka Derwêş Axa jî çû giha mêrê xwe û li ser de’wa Şêx li çola di milê mêrê xwe da mûcadele kir. Mala xwe jî ji me ra hişt. Dora deh sala em li wî gundî man. Paşê me fam kir ku gundê xelkê ji me ra nabe. Lewra li wir tu erd û zevîyên me tunebûn. Me nikaribû debir bajon û heywan bi rihetî xwedî bikin. Piştî salekê der û dor ji zulma leşkera jî sehalî bû. Em jî fetilîn gundê xwe. Gundê me tev hatibû şewitandin. Me ji xwe ra nû avahîkî çê kir. Zemanekî hezar heb heywanê meyê biçûk, pêncî serî jî heywanê meyê mezin hebûn. Du heb şivanê me hebûn bi navê ‘Elî û Keleş. Bi navê Muhemmed xulamekî me jî hebû, îşê meyê ser dest û pîya dikir. Dema em çûn gund, tu tiştekî me nemabû. Mûsîbeta herî mezin jî ew bû ku bavê minê sitûna mala me çûbû, şehîd bûbû.
 

Di debarê nivîskar de

Têhev

22

Gotar

Ê Berê HEVDÎTINA BI XÊRÎYE AKÇÎL RE
Ê Li Pey

Şîroveyên ku tên nivîsandin ne nerîn û fikrên me ne û bi tu awayî me temsîl nakin. Berpirsiyarê şîroveyan kesên ku şîroveyê dike ye.